Column

Ángel is een Cubaanse gevangene van het nu

Toine Heijmans
John Kerry hijst de Amerikaanse vlag op Cuba. Beeld EPA
John Kerry hijst de Amerikaanse vlag op Cuba.Beeld EPA

Er is geen angst in de brieven die ik uit Cuba krijg. Toch moet ie ergens zijn. Misschien dat mijn vriend Ángel zijn angst voor zich uit duwt, in de hoop dat er een ravijn opdoemt waar hij die rommel in kan kieperen. En dan zorgen dat je zelf niet mee naar beneden valt: stil blijven staan op de rand van dat ravijn, dat lijkt me nog het moeilijkst.

Ondanks alles leerde ik Ángel in zijn brieven een beetje kennen, het afgelopen jaar. We kunnen elkaar niet zien, hij zit in een cel en onze correspondentie legt telkens een weg af die geheim moet blijven. We houden het er maar op dat postduiven die brieven bezorgen, 'de duiven hebben weer goed werk gedaan', schrijft Ángel dan. Als ik hem moedig noem, schrijft hij terug: 'In feite zit ik in de gevangenis omdat ik er ook aan gewend raakte te schrijven wat ik denk. Het is inmiddels een geliefde gewoonte waar ik niet buiten kan.'

Er verandert vanalles op Cuba. In Havana hebben ze de Amerikaanse vlag gehesen bij de Amerikaanse ambassade, de koude oorlog voorbij, en John Kerry zei: 'we willen niet langer gevangenen zijn van de geschiedenis'. Maar Ángel is een gevangene van het nu.

Het was een idee van schrijversvereniging PEN om Nederlandse auteurs te laten corresponderen met gemuilkorfde collega's in Bahrein, China, Vietnam en Cuba. Volgens het lijstje van PEN zijn vorig jaar 27 schrijvers vermoord, 20 ontvoerd of vermist, 285 opgesloten. Van Ángel Santiesteban Prats had ik niet eerder gehoord, maar in Cuba is hij bekend van romans die prijzen wonnen. De problemen kwamen nadat hij een blog begon, De kinderen die niemand wilde, kritisch over de Castro-clan die Cuba beheert. 'Vanaf dat moment werd mijn leven tot een chaos gemaakt: ik werd in elkaar geslagen, achtervolgd, opgepakt, veroordeeld en gevangen gezet.' Ángel kreeg vijf jaar cel voor 'huiselijk geweld' tijdens een haastig proces zonder bewijsvoering.

Brieven schrijven kan gevaarlijk zijn. Ik aarzelde - misschien bracht ik hem verder in problemen met mijn onwetendheid en aangeboren vrijheidsbesef. Geen angst, schreef Ángel terug: 'Het is niet voor mijn vrijheid dat ik vecht en gevangen zit, ik doe er niet toe en indien nodig offer ik mijn leven op.'

Daarna verdween hij. Vrienden noch familieleden wisten waar Ángel was. Reporters Without Borders vroeg de Cubaanse dictator Raúl Castro hem vrij te laten - niets. Dat duurde maanden. Totdat de duiven hun werk weer deden en een brief bezorgden uit een geïmproviseerde gevangenis op de militaire basis in Jaimanitas, 'met tralies tot aan het plafond van de patio en vierentwintig uur versterkte bewaking'. 'Mijn verdwijning heeft absoluut niets met onze briefwisseling te maken', schreef Ángel, 'maar als dat wel zo was, dan is dat ook prima.'

Ángel Prats. Beeld .
Ángel Prats.Beeld .

Hij ziet zijn gevangenschap als een noodzakelijk kwaad. Het is beklemmend om in zijn brieven te lezen over de praktijk van de onvrijheid. 'Als ik slaap, slaap ik goed, hoewel ze me vaak wakker maken voor inspectie en dan nemen ze boeken, kranten, tijdschriften, berichten en alles wat ik geschreven heb in beslag. Daarom verscheur ik deze brieven meestal, voor het geval ze de naam van een vriend of iemand anders erin zien staan. Dan worden die mensen namelijk geïnspecteerd wegens contact met een 'vijand van de revolutie'.'

Dat woordje, 'ze', het anonieme ervan, het onaanraakbare, dat maakt me bang. Maar hem niet.

Op Cuba verandert vanalles. Westerse presidenten, premiers en ministers leggen er aan, met in hun zog de zakenlui - je moet er snel bij zijn als er licht valt door een kier. Ik stuurde Ángel een foto van een uitgelaten Mark Rutte die Raúl Castro begroet, afgelopen april, alsof hij bezig is een jeugdidool de hand te schudden.

Mark Rutte en Raúl Castro. Beeld .
Mark Rutte en Raúl Castro.Beeld .

'Noem me een pessimist', schreef ik, 'maar ik zie vooral mensen die vooraan in de rij willen staan nu het ijs lijkt te smelten op jouw eiland, net zoals ze vooraan staan op de Noordpool.' Per kerende duivenpost schreef Ángel: 'Ik voel me nu somberder en pessimistischer dan ooit: ogenschijnlijk is het opheffen van het embargo een opluchting voor het Cubaanse volk, maar daarvoor moeten we een hoge prijs betalen, namelijk de continuering van de dictatuur die nu over haar zonen beschikt als voortzetters van het totalitarisme. Het betekent dat ons land als China of Vietnam wordt en we democratie en het naleven van mensenrechten wel kunnen vergeten.'

Drie keer beloofden ze hem vrij te laten. En opeens mocht hij gaan, zonder reden en onder strikte voorwaarden van voorwaardelijkheid. Ik hoop dat Mark dat met zijn vriend Raúl heeft bedisseld, maar denk dat het anders is gegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden