Anekdotes over een legendarische speler

Sjaak Swart, vandaag 75 jaar geworden, viert zijn verjaardag in het Olympisch Stadion. Een erewedstrijd voor een man vermaard om zijn kleurrijke uitspraken.

'Een elftal met Coen op links en ik op rechts, dat leek me wel wat'

Penningmeesters van Ajax hadden bij onderhandelingen een makkelijke aan Swart: Sjakie hoorde bij het meubilair van de club, die tekende toch wel bij. Maar in 1960 had Mister Ajax bijna bij aartsrivaal Feyenoord getekend. De Rotterdammers boden 250.000 gulden. Natuurlijk wilde hij niet echt naar Rotterdam, zou Swart later zeggen. 'Maar ik dacht: laat ik net doen of ik naar Feyenoord wil. Dan krijg ik ook een keertje opslag.' En zo geschiedde. Sjaak bleef in Amsterdam.


'Voor het salaris wat ik toen bij Ajax verdiende, nemen ze nu niet eens meer een cornerbal'

Stelt u zich eens voor: een profvoetballer van Ajax, laten we zeggen Siem de Jong, die 's morgens in zijn zaak eerst nog wat klanten helpt en daarna pas gaat trainen. In de tijd van Sjaak Swart de gewoonste zaak van de wereld. De rechtsbuiten bestierde tot 1973 een sigarenzaak in de Pontanusstraat in Amsterdam-Oost en hielp 's morgens, tussen de middag en na de training zijn vrouw achter de toonbank. Zelf stak hij zijn koopwaar nooit aan. Reclame maakte hij wel, getuige een affiche uit die tijd: 'Sjaak Swart adviseert Ritmeester Riant, de handzame bolknak'.


'Ik dacht dat het rust was'

7 december, 1966. Ajax-Liverpool. Mistwedstrijd. Het staat 3-0, Sjaak Swart hoort een fluitje en denkt dat het rust is. Hij is al aan het einde van de tunnel als hij achter hem een bestuurslid hoort roepen: 'Sjaak, wat ga jij nou doen? De wedstrijd is nog bezig!' Swart sprint weer terug het veld op en krijgt direct de bal van Bennie Muller toegespeeld. 'Ik maak een solootje langs twee Engelsen, geef een voorzet en wat denk je? Pats, boem, goal.'


'Ik moest toch die kant op'

Een andere klassieker in het oeuvre van Sjaak Swart is zijn uitspraak na de wedstrijd tegen Benfica in 1972 waarin hij Ajax naar de finale van de Europacup 1 heeft gekopt. Een kopper was Swart niet. Niet vreemd: in zijn begintijd als voetballer zaten er nog veters in de bal, hij had geen zin in een jaap op zijn hoofd. Maar onder Rinus Michels kwamen er nieuwe ballen én een nieuwe mentaliteit: Swart moest leren koppen. Na afloop van de wedstrijd tegen Benfica vroeg de verslaggever aan Swart hoe hij dat eigenlijk deed, die kopbal. 'Ik moest toch die kant op', luidde het gortdroge antwoord.


'Van Gaal directeur? Maar niet hier'

Er was moed voor nodig bij Louis van Gaal, maar begin jaren negentig nam hij de beslissing om Swart voortaan te weren uit het spelershome. Gek werd hij van die verhalen over hoe goed Ajax wel niet was in jaren zeventig. Het kwam nooit meer goed tussen die twee. Toen Van Gaal in 2011 directeur van Ajax dreigde te worden, wierp Swart zich op als zijn grootste nachtmerrie. 'Van Gaal directeur?', snoof hij. 'Ja, maar niet hier.'


'Ik ben een verschrikkelijke Ajacied en dat zal ik altijd blijven'

Swart heeft een eigen lounge in de Arena, een kleedkamer op De Toekomst, een zaal in Zeist, is bondsridder van de KNVB, ereburger van Amsterdam en geridderd door de koningin. En in de wijk waar vroeger stadion De Meer stond, is een brug naar hem vernoemd. Het erelidmaatschap van Ajax ontbrak echter lange tijd. Het had alles te maken met zijn activiteiten als zaakwaarnemer (zelf spreekt hij liever van begeleider) van jonge Ajax-talenten. Hij zou zelfs voetballertjes met scooters hebben gelokt om hen in zijn stal te krijgen. Swart weerspreekt dat altijd met verve. 'Ze krijgen nog geen pepermuntje van me.'


'Ja, je kunt rustig zeggen dat ik verslaafd ben aan deze bijeenkomsten'

Om slank en fit te blijven speelt Swart al 40 jaar lang, twee keer per week, een rondo op het trainingsveld van Zeeburgia. 'Ja, je kunt gerust zeggen dat ik verslaafd ben aan deze bijeenkomsten', gaf hij eens toe. Het zijn niet de minsten die behoren tot de befaamde 'rondokliek'. Frank Rijkaard komt steevast op zijn damesfiets naar de Kruislaan, terwijl Guus Hiddink vanuit Moskou het eerste vliegtuig neemt om op tijd te zijn. Ook Swart is er altijd, weer of geen weer. 'Zelfs als er sneeuw ligt gaat het door. Nemen we met z'n allen de schep ter hand en maken we het veld sneeuwvrij.'


'Wangedrag? Ik heb hem gewoon de waarheid verteld'

Voor zijn jubileumwedstrijd vroeg Swart Frans Derks, Bep Thomas, Mario van der Ende en Dick Jol als scheidsrechter. Kevin Blom kreeg, niet echt verrassend, geen uitnodiging. De leidsman werd vorig seizoen door Swart uitgekafferd toen hij na afloop van Ajax-AZ zat te eten in het ledenrestaurant.


Blom had volgens Swart twee handsballen over het hoofd gezien. Scheidsrechtersbaas Dick van Egmond wilde de boel sussen, maar kreeg óók de volle lading van Mister Ajax. Nog dezelfde avond bood Ajax zijn excuses aan.


Sjaak Swart in 1966


Vanavond in Stadion


Geen enkele Ajacied speelde meer wedstrijden voor Ajax dan Sjaak Swart. Hij stond van 1956 tot 1973 ruim zeshonderd keer in het veld, scoorde daarin 228 doelpunten en won driemaal de Europa Cup 1. De erewedstrijd voor Swart begint vanavond om 19.00 uur in het Olympisch Stadion. Onder anderen Johan Cruijff, Marco van Basten, Patrick Kluivert, Shota Arveladze, Dennis Bergkamp en Edwin van der Sar hebben hun komst toegezegd. De opbrengst van het duel gaat naar goede doelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden