NieuwsDuitse politiek

Andrea Nahles treedt af als partij- en fractievoorzitter van Duitse regeringspartij SPD

Andrea Nahles heeft zondag haar aftreden bekendgemaakt als partij-en fractievoorzitter van de Duitse regeringspartij SPD. Na de historisch slechte uitslag van de Europese verkiezingen, waarbij de Groenen voor het eerst de SPD als ’s lands tweede partij voorbijstreefden, stond zij onder zware druk van partijgenoten om haar functies neer te leggen.

Andrea Nahles. Beeld AP
Andrea Nahles.Beeld AP

De beslissing van Nahles leidde tot nervositeit bij coalitiepartner CDU. Ze was binnen de SPD een van de belangrijkste steunpilaren van de Grote Coalitie (‘GroKo’) in Berlijn.

Nahles (48) heeft het niet laten aankomen op een voorgenomen stemming in de bondsdagfractie, komende dinsdag. Met een summiere verklaring hield ze zondag de eer aan zichzelf. Nahles schreef dat ze de ‘noodzakelijke steun’ ontbeert om verder te gaan. Ze verwees daarbij naar een voor haar pijnlijk verlopen fractievergadering, afgelopen week, en de vele negatieve ‘signalen’ die ze vanuit de partij kreeg.

Duitse media reconstrueerden hoe tijdens de bewuste fractievergadering de ene na de andere spreker haar leiderschap in twijfel trok, en Nahles slechts de steun van een enkeling kreeg. Deelnemers omschreven de sfeer als ‘spookachtig’. Niemand wierp zich op als tegenkandidaat, maar het was duidelijk dat haar vertrek ophanden was.

Leiderschapscrisis

De partij kampt nu met een leiderschapscrisis, op een zeer slecht moment. In het najaar worden in drie oostelijke deelstaten verkiezingen gehouden, waar zowel de SPD als de CDU van bondskanselier Angela Merkel veel stemmen dreigt te verliezen aan de rechts-populistische partij AfD. In het aan Berlijn grenzende Brandenburg, waar een SPD-minister-president zetelt, werd de AfD bij de Europese verkiezingen al de grootste partij.

De SPD bereikte bij de verkiezingen voor het Europees parlement een dieptepunt met slechts 15, 8 procent van de stemmen. Op dezelfde dag werd de SPD voor het eerst in ruim 70 jaar niet meer de grootste partij in de deelstaat Bremen.

Nahles, de eerste vrouwelijke voorzitter van de SPD, verlaat na dertig jaar de Duitse politiek. Ze geeft haar zetel in het parlement op. Nahles trotseerde na de parlementsverkiezingen van 2017 de linkervleugel van de partij, die geen regeringssamenwerking met de CDU wilde. SPD-vicekanselier Olaf Scholz zei zondag in een interview dat de GroKo na de eerstvolgende nationale verkiezingen, voorzien in 2021, niet moet worden voortgezet. ‘Drie grote coalities op een rij doen de Duitse democratie geen goed’ aldus Scholz, een potentiële opvolger van Nahles.

Ook de CDU kampt met een leiderschapsprobleem na de Europese verkiezingen, waarbij de partij voor het eerst onder de 30 procent belandde. Binnen de CDU wordt getwijfeld aan de kwaliteiten van partijvoorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK) als gedoodverfde opvolger van Merkel. De positie van AKK lijkt vooralsnog niet in het geding.

Haar wordt wel knullig optreden verweten nadat een zekere Rezo via YouTube de partij in rep en roer bracht. In een video van bijna een uur, ‘De vernietiging van de CDU’, hekelde de twintiger Rezo vooral het klimaatbeleid van de partij – beter gezegd: het ontbreken daarvan. De video is zo’n 14 miljoen keer aangeklikt, en heeft volgens Duitse media in meer of mindere mate bijgedragen aan het verlies van de CDU en de onverwacht grote winst van de Groenen.

AKK bestempelde de video als ‘een slag in het gezicht’. Ook stelde ze hardop de vraag of er ‘regels’ moeten gelden in het digitale domein. Dat kwam haar op het verwijt te staan dat ze tornt aan de vrijheid van meningsuiting. Een minder krampachtige reactie was volgens veel partijgenoten beter geweest, gezien het bar slechte verkiezingsresultaat onder jonge kiezers (de ‘YouTube-generatie’).

De CDU-top wijdt zondag en maandag een speciale vergadering aan de recente verkiezingen. De top wordt overschaduwd door het vertrek van Nahles en het machtsvacuüm bij de coalitiepartner. De CDU sprak de hoop uit dat de SPD ‘een betrouwbare regeringspartij blijft’. Voorzitter AKK drong er bij de sociaal-democraten op aan snel beslissingen te nemen over de opvolging van Nahles, opdat ‘de slagkracht van de regering’ niet in gevaar komt. Bondskanselier Merkel beklemtoonde dat de CDU de samenwerking wil voortzetten.

In het Duitse stadje Guben, ­tegen de grens met Polen aan, worstelen inwoners met migratie en criminaliteit. Dit is terrein van de rechts-populistische AfD. Maar Theo Koelé ziet een opvallende kentering: de ‘linkse’ Groenen van de lokale heldin Ska Keller rukken op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden