Anders zwerven ze maar over straat

De Brede School wint snel aan populariteit. Kinderen volgen er niet alleen onderwijs, maar kunnen er ook van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat terecht om te sporten, te musiceren, of te computeren....

'ZET DIE MOBIELE telefoons eens uit', zegt de muziekjuf. 'Nee', antwoorden Kelly (9) en Demelza (9) tegelijkertijd. Uitdagend spelen de twee meiden met hun kanariegele en knalrode gsm. 'Zet die telefoons uit', herhaalt de juf. Tergend langzaam stoppen ze de speeltjes in de schacht van hun laarzen.

Het is na schooltijd, maar de basisschool de Kameleon in Den Bosch zit nog vol met kinderen. Ze sporten, knutselen en maken muziek. De Kameleon is een Brede School: een schooltype dat razendsnel aan populariteit wint.

De Brede School is van 's ochtends vroeg tot bij voorkeur 's avonds laat open. De school is niet alleen een onderwijsinstelling, maar ook een centrum waar kinderen terecht kunnen om huiswerk te maken, te voetballen, een cursus te volgen of om op de computer te werken. Voor ouders en buurtbewoners zijn er eveneens cursussen: van computerles tot vergadertechniek en opvoedingsondersteuning. Sommige scholen hebben een bibliotheek en/of een consultatie-bureau en een GGD-kantoor. Vooral in achterstandswijken zien gemeentebesturen heil in dit concept.

'Het is heel goed', vindt het clubje moeders dat slingers ophangt in de gangen van de Kameleon. 'Anders zwerven die koters van mij maar over straat', zegt de een. 'Sporten is beter dan rotzooi trappen op straat', vindt de ander. 'Het is nu: sporten, douchen, eten en naar bed.'

De Kameleon in Den Bosch-Oost is al zeven jaar bezig zich om te vormen tot Brede School, samen met de lokale welzijns organisatie Divers. Directeur A. Reijnen zag geen andere oplossing voor de problemen op zijn school. 'De schoolprestaties van onze leerlingen waren zwaar onvoldoende. Omgerekend naar een rapportcijfer kwamen we uit op een 3. Dat hebben we letterlijk op ons fatsoen betrokken. Inmiddels zijn we een gemiddelde school. Maar dat moet nog beter.'

Vooral de komst van een peuterspeelzaal in de school is goed geweest, meent Reijnen. 'De meeste wijkbewoners zijn al voor de derde generatie werkloos. Voorlezen, spelletjes doen met de kinderen? Dat is er allemaal niet bij. De andere helft van onze leerlingen is Turks of Marokkaans. Door de peuterspeelzaal wordt er alvast wat aan taalontwikkeling gedaan voordat de kinderen naar school gaan.'

Ook van de samenwerking met het jongerenwerk heeft de Kameleon veel profijt. '20 Procent van onze leerlingen komt in de problemen nadat ze de basisschool hebben afgerond. Ze voelen zich niet thuis in de leerfabriek van het voortgezet onderwijs en haken binnen een paar maanden al definitief af. Het jongerenwerk houdt tegenwoordig vanaf groep 8 een oogje in het zeil en grijpt in vóórdat het fout gaat. De uitval is nu nul procent.'

Alle grote en middelgrote steden hebben inmiddels Brede Scholen. Ze heten Wijk-, Venster-, Plus-, Buurt- of Forumscholen. Rotterdam heeft er ruim 50. In Den Haag zijn nagenoeg alle 86 basisscholen in arme wijken omgevormd tot Brede School. Ze moeten wel, want Haagse scholen die niet meedoen, verspelen hun bijdrage uit de pot voor onderwijs achterstanden. Ook in kleinere gemeenten wordt de ene na de andere Brede School uit de grond gestampt.

Kelly en Demelza maken samba-ballen van papier-maché. 'Ik speel natuurlijk liever buiten', zegt Kelly. 'Maar mijn moeder heeft een tientje betaald.' De muziekjuf, L. Bekman, schiet in de lach. 'Ja, dat tientje (de ouderbijdrage voor tien lessen, red.) is hier een begrip. Maar de kinderen komen vrijwillig. En meestal vinden ze het best leuk. Het is nog wel even zoeken naar de spelregels, want ik wil net zo strikt zijn als tijdens de schooluren.'

Kinderen van de straat houden en ze in contact brengen met sport, muziek of dans - moet een school de ouders die taken wel uit handen nemen? Het gezicht van Reijnen betrekt opeens. 'Als wij het niet doen, gebeurt het niet', is zijn ervaring. 'En waarom wordt die vraag nooit gesteld aan ouders die zo nodig een ton per persoon moeten verdienen en hun kinderen vijf dagen per week uitbesteden?'

R. van Erp van de Groningse Vensterschool de Hoeksteen haalt de schouders op. 'Steeds meer ouders werken allebei. Daarom slaat het concept van de Vensterschool ook aan. Nu wordt de naschoolse opvang vaak uit de losse pols geregeld, maar waarom zou je dat niet professionaliseren? Nu kunnen ze naar judo of gitaarles of op een keyboard oefenen of dansles krijgen.'

DE GRONINGSE G. Weggers tuurt door het raam van het klaslokaal naar haar zoontje Patrick. Het is zijn tweede gitaarles. 'Heerlijk dat de school dit organiseert, want de muziekschool zit in de binnenstad. Dat is voor mij eigenlijk te ver, met twee kinderen achterop de fiets.'

Weggers is enthousiast over de Hoeksteen. Tevreden kijkt ze rond in het enorme, spiksplinternieuwe gebouw. Maar ze heeft ook twijfels. 'Veel ouders vinden het wel makkelijk allemaal. Hoe later hun kinderen thuiskomen, des te meer tijd ze voor zichzelf hebben. Ze schuiven hun verantwoordelijkheid af op de school. Daarom zie je hier ook geen ouders rondlopen. Dat begrijp ik niet. Je wilt toch zien van wie je kind leskrijgt? Je wilt toch weten wat hij daar leert?'

Brede Scholen voelen zich doorgaans niet alleen verantwoordelijk voor de scholing van de kinderen, maar ook voor hun opvoeding en ontwikkeling. 'Sámen met de ouders, ja', benadrukt de Groningse schooldirecteur. 'Want wij gaan niet op hun stoel zitten. We vragen ouders juist hun verantwoordelijkheid te nemen: hun kinderen op tijd naar bed te sturen, een goed ontbijt te geven en er op toe te zien dat hun kroost niet de hele middag in het winkelcentrum rondhangt.'

Moet de school niet de school blijven, vragen critici van de Brede School zich af. Reijnen grinnikt. 'Dat zeggen de onderwijzers hier ook. De bedoeling is juist om de leerkracht te ontlasten. Als je een maatschappelijk werker bij de hand hebt, hoef je zélf als leerkracht die rol niet op je te nemen. Als het goed is houdt de leraar juist meer tijd over voor zijn eigenlijke werk.'

De leraar blijft dus leraar. En voor de extra activiteiten sluit de school contracten met sportclubs, jongerenwerk, de GGD, muziekscholen. Maar de praktijk is weerbarstig, erkent Van Erp. 'Je wilt ook dat de docenten enigzins betrokken zijn bij het geheel. Maar dat mag niet ten koste gaan van het onderwijs. We besteden net zoveel tijd en aandacht aan rekenen en taal als vroeger.'

Ook de onderzoekers van organisatie-adviesbureau Sardes, die in opdracht van het ministerie van Onderwijs een rapport schreven over de Brede School, noteren de toenemende werkdruk voor de docenten als knelpunt. Zozeer zelfs dat door de Brede School het onderwijs wel degelijk in de knel kan komen.

'Geen wonder', meent L. Prick, ex-leraar en vermaard onderwijsadviseur. 'Als je de school onderdeel maakt van een breder geheel, doe je de school als onderwijsinstelling al snel tekort. Ik vind het ook zo jammer dat onderwijs op één hoop wordt gegooid met welzijn. Waarom niet met economische zaken?'

Maar het belangrijkste bezwaar van Prick tegen de Brede School is dat het meestal zwarte scholen zijn. 'Het versterkt de opdeling in zwart en wit. Wat hebben die zwarte kinderen eraan om na schooltijd ook nog eens met andere allochtonen te gaan dammen en voetballen? Niets! Je moet ze met Nederlandse kinderen laten dammen en voetballen.'

Dat is volgens Prick minder illusoir dan het klinkt. In het Franse Epinal gebeurt het al. 'Daar hebben de scholen de handen ineen geslagen en organiseren ze elke middag buitenschoolse activiteiten voor álle schoolkinderen. Daar wordt de segregatie - in elk geval voor de middaguren - doorbroken.'

Het Paarse kabinet stimuleert de Brede Scholen van harte. Alleen de VVD plaatst weleens een voorzichtige kanttekening. Brede Scholen moeten geen Brinta-scholen worden en kinderen ontbijt gaan serveren, vindt het VVD-Kamerlid C. Cornielje.

Op de essentie van de Brede School, de integratie van onderwijs met welzijns- en jongerenwerk en culturele en sportieve voorzieningen, klinkt nauwelijks kritiek. Vooral lokale besturen grijpen het concept gretig aan om een groot aantal uiteenlopende sociale vraagstukken te lijf te gaan. 'Daarbij van harte gesteund door het welzijnswerk', meent Prick. 'Want via zwarte scholen hoopt het (witte) welzijnswerk eindelijk grip te krijgen op allochtone jongeren.'

Hoe populair de Brede School ook is - in sommige gemeenten is de toeloop zo groot dat er inmiddels entreegeld moet worden betaald - het concept moet nog verder worden ontwikkeld. Vooral de aard van de buitenschoolse bezigheden ligt volgens de onderzoekers van Sardes nog erg voor de hand. 'Het is niet eenvoudig kinderen te motiveren aan activiteiten te blijven deelnemen', stelt het rapport. 'Als er onvoldoende aandacht is voor de ontwikkeling van aansprekende activiteiten in de Brede School, zouden de kinderen zelf weleens kunnen afhaken. Daar zijn gemeentelijke nota's, noch leerkrachten en schooldirecties tegen bestand.'

Met een harde klap zet Dihliane (9) zijn gitaar op de grond. Hij is het beu telkens hetzelfde akkoord te moeten oefenen. En dit is 'al' zijn tweede les. 'Ik dacht dat we liedjes gingen spelen. Dit is niet leuk.' De gitaarleraar: 'Je hebt jezelf aangemeld. En het is heel simpel: je doet mee, of je gaat weg.' Er valt een lange stilte. 'Wat doe je?' Haast onhoorbaar zegt Dihliane: 'Ik doe mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden