Analyseerdogan-biden

Anders dan bij ‘goede vriend’ Trump zal Erdogan bij Biden minder uit de wind worden gehouden

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, bezoekt Turkije op zijn Midden-Oosten-tour zonder de regering te ontmoeten. Met deze schoffering helpt hij de Turken alvast mentaal de overgang te maken van het tijdperk Trump naar dat van Biden.

Joe Biden en Recep Tayyip Erdogan ontmoeten elkaar in januari 2016.  Beeld AP
Joe Biden en Recep Tayyip Erdogan ontmoeten elkaar in januari 2016.Beeld AP

Twee afzonderlijke boodschappen stuurde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan vorige week de oceaan over: hij feliciteerde Joe Biden met zijn uitverkiezing als president, en hij bedankte Donald Trump voor vier jaren van goede samenwerking. Leve de continuïteit.

De Turkse regering doet alsof het niets uitmaakt wie er aan het roer staat in de VS. Toch kan Erdogan het moeilijker krijgen, nu zijn makker Trump moet plaatsmaken voor de minder kneedbare veteraan Biden. Het lijkt onvermijdelijk dat Erdogan onder hem minder uit de wind gehouden zal worden dan het geval was onder Trump.

Witte Paleis

Vóór de verkiezingen had Erdogan geen voorkeur uitgesproken voor een van beide kandidaten. Algemeen werd aangenomen dat hij het liefst nog eens vier jaar Trump zou hebben gehad. De man in het Witte Huis en de man in het Witte Paleis (Erdogans onderkomen met duizend kamers in Ankara) konden het uitstekend met elkaar vinden.

Biden op zijn beurt had wel een voorkeur uitgesproken. In december vorig jaar zei hij degenen in Turkije te zullen steunen die Erdogan kunnen verslaan in de verkiezingen van 2023. ‘Niet door een coup, maar door het electorale proces.’ In augustus dook een video daarvan op. De Turkse regering sprak schande van deze bemoeienis.

Deels had de warme band tussen Erdogan en Trump te maken met beider persoonlijkheden: masculien en autoritair. De Amerikaan noemde zijn Turkse collega ‘mijn goede vriend’ en ‘een geweldige leider’. De handige Erdogan maakte daarbij dankbaar gebruik van Trumps ijdelheid.

Hoofdpijndossiers

Dat had tot gevolg dat Turkije de afgelopen vier jaar minder aanvaringen had met de VS dan kon worden verwacht op grond van de vele hoofdpijndossiers. Met name speelde dat rond de aanschaf door Ankara van het Russische luchtafweersysteem S-400. Het Pentagon en het State Department wilden sancties instellen tegen Turkije nadat in juli vorig jaar het contract was getekend in Moskou, maar Trump stak daar een stokje voor.

Zelfs de eerste Turkse testlanceringen met de S-400 vorige maand leidden niet tot strafmaatregelen. Onder president Biden zullen de Turken niet zo makkelijk wegkomen met wat in Navo-kringen wordt gezien als een affront voor het bondgenootschap.

Zo is er een handjevol internationale kwesties waarin de Turkse en Amerikaanse belangen op zijn minst niet synchroon lopen. De VS steunen Griekenland in hun territoriaal conflict met Turkije in de Middellandse Zee. Ze steunen Armenië in het conflict met Azerbeidzjan en hun beschermheer Turkije.

Voor de Turken uiterst belangrijk – en niet-onderhandelbaar – is de samenwerking van de Amerikanen met de Koerdische militie YPG in het noorden van Syrië. In de ogen van Turkije is dat een tak van de Koerdische PKK, en dus een terroristische organisatie.

Een ferme handdruk van de Turkse president Erdogan voor zijn collega Trump, in 2019. De man in het Witte Huis en de man in het Witte Paleis (Erdogans onderkomen met duizend kamers in Ankara) konden het uitstekend met elkaar vinden. Beeld Reuters
Een ferme handdruk van de Turkse president Erdogan voor zijn collega Trump, in 2019. De man in het Witte Huis en de man in het Witte Paleis (Erdogans onderkomen met duizend kamers in Ankara) konden het uitstekend met elkaar vinden.Beeld Reuters

Turkse staatsbank

Daarnaast zijn er bilateraal nog wat noten te kraken. Zo loopt tegen de Turkse staatsbank Halkbank in de VS een rechtszaak wegens ontduiking van de Iran-sancties. En Ankara eist van Washington nog altijd de uitlevering van de prediker Fethullah Gülen, het vermeende brein achter de staatsgreeppoging van juli 2016.

De meeste zaken speelden overigens al onder Trumps voorganger Barack Obama. En ook onder Trump kregen de Turken niet zomaar in alles hun zin. Er is sprake van een grote continuïteit, los van de poppetjes in het Witte Huis en het Witte Paleis. Biden zal zich ongetwijfeld iets meer druk maken over de persvrijheid en schending van mensenrechten, maar ook Amerikaanse regeringen van Democratische signatuur aarzelen niet daarvan weg te kijken als dat zo uitkomt.

Anders dan Trump onderkent Biden het belang van internationale samenwerking en multilaterale lichamen, in het bijzonder de Navo. Ook zal hij Rusland strakker aanpakken dan de wispelturige Trump deed. Daarin schuilen kansen voor Turkije, schrijft Erdogans adviseur Burhanettin Duran in zijn column in Daily Sabah. ‘Ankara zal van cruciaal belang zijn voor de solidariteit in het bondgenootschap en als tegenwicht tegen Moskou in Libië, Syrië en de Kaukakus.’

In de Turkse pers klinkt, nu Trumps vertrek onvermijdelijk lijkt, steeds meer door dat de regering-Erdogan ook met Biden als president een werkbare relatie met de VS zal weten te handhaven.

Tourneetje

Veelzeggend is wellicht het merkwaardige bezoek van minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo dinsdag aan Turkije, als onderdeel van een tourneetje langs Frankrijk en het Midden-Oosten. Hij zal in Istanbul alleen praten met de Grieks-orthodoxe patriarch Bartholomeus I, over het thema godsdienstvrijheid.

Een uitnodiging van zijn Turkse collega Mevlüt Cavusoglu voor overleg in Ankara sloeg hij af, meldt de Financial Times. Kom jij maar naar Istanbul, was Pompeo’s reactie. Officieel liet Ankara weten Pompeo’s interventie ‘buitengewoon ongepast’ te vinden. Over godsdienstvrijheid hoeft de Turken immers niet de les gelezen te worden.

Misschien kan het incident de Turken helpen mentaal de overgang te maken van het tijdperk-Trump naar het tijdperk-Biden. En de verkiezingen van 2023? Amerikaanse inmenging zou, indien die aan het licht komt, de Turkse oppositie alleen maar stemmen kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden