ReportageBlind in de anderhalvemetersamenleving

Anderhalve meter afstand houden, hoe doe je dat als je blind bent?

Je botst weleens, en dan reageren mensen heel geïrriteerd. Maar hoe ontwijk je iemand als je niet weet waar die staat? En als een bezorger zegt: ‘ik heb het hier neergezet’, waar is dat dan? Voor een blinde is de anderhalvemetersamenleving ‘niet te doen’, zegt Annemarie de Hoogt. 

Annemarie wandelt met haar hond rond haar woning in Schermerhorn. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Geconcentreerd telt Annemarie de Hoogt de voetstappen van de jongen die haar passeert op de stoep.  De sloffende sneakers op de stoeptegels zijn haar enige oriëntatiepunten. Ze is blind; voor haar navigatie zijn omgevingsgeluiden van groot belang. Maar in haar woonplaats Schermerhorn, gelegen in de Noord-Hollandse polder, is het al maanden stil. De Hoogt (59) komt haar appartement nauwelijks nog uit.

Leven zonder zicht is in de anderhalvemetersamenleving ‘eigenlijk niet te doen’, legt ze uit, terwijl ze geleidehond Naila knuffelt. ‘Andere weggebruikers hebben de neiging stil te blijven staan. Ze wachten tot ik om hen heen loop, wat vaak tot ongemakkelijke situaties leidt. Ik kan moeilijk met mijn stok om mij heen staan zwaaien.’ Naila, een zwarte kruising tussen een poedel en een golden retriever, is haar absolute steun en toeverlaat. 

Ruim baan 

In Nederland zijn meer dan 250 duizend mensen blind of slechtziend. Luuk-Jan Boon, directeur van de Oogvereniging, verzocht de samenleving vorige maand om meer rekening te houden met deze groep. Maak ruim baan als je iemand met een witte stok ziet lopen, was zijn boodschap.  Anderhalve meter afstand houden is immers geen vanzelfsprekendheid voor blinden en slechtzienden; ook geleidehonden zijn niet getraind om die afstand te bewaken. 

Zelf zouden blinden en slechtzienden  niets liever willen dan de richtlijnen van het RIVM naleven, maar dat is vaak praktisch onmogelijk. Ongemerkt fysiek contact kan leiden tot irritatie en onbegrip, zo heeft De Hoogt meermaals ervaren. ‘Laatst liep ik naar huis met Naila aan de beugel in mijn linkerhand en stok in de rechterhand. Op het pad stond een oudere dame achter een rollator naar de basisschool te kijken. Ik wist dat ze er stond, de exacte locatie kon ik alleen moeilijk inschatten. Toen botste ik tegen haar aan. Ze begon direct te schelden. Ik snap dat zo’n botsing vervelend is, maar ik kan het gewoonweg niet helpen.’

Geïrriteerd

Niet veel later kreeg ze het aan de stok met een andere hondenbezitter. ‘Naila is bang voor haar hond. Ze reageerde geïrriteerd omdat we te dicht bij kwamen. Ik probeerde uit te leggen hoe ingewikkeld deze situaties voor mij zijn, maar daar kon ze geen begrip voor opbrengen. 

In de afgelopen jaren is haar zicht hard achteruit gegaan. Toen De Hoogt 25 jaar was, kreeg ze last van oogdrukverhogingen en ontstekingen en werd het zicht al minder. Inmiddels ziet ze vrijwel niets meer. ‘Voor mij hangt er altijd een dichte mist. Ik zie ’s avonds op bepaalde plekken wel licht branden, maar kan niet nagaan of dat van een lantaarnpaal komt.’

Om de tijd te doden, stort ze zich op  sudokupuzzels en boeken in braille. Haar kinderen komen uit angst voor besmetting steeds minder langs.  ‘Mijn dochter werkt in het onderwijs en kan zich dat gewoon niet permitteren. Mijn zoon komt af en toe nog wel over de vloer. Hij woont in Diemen en is afhankelijk van het openbaar vervoer. Dat is in deze tijd een behoorlijke logistieke operatie.’

Bezorger

Alleen kan ze zich niet redden in de supermarkt en omdat veel winkels gezelschap niet meer toestaan, bestelt ze haar boodschappen via internet. ‘De bezorger zette mijn pakket voor de voordeur. Ik zet het hier neer, zei hij. Dat is voor mij geen plaatsaanduiding, dus ik tastte in het duister en kwam te dichtbij, waarna hij direct begon te mopperen. Dergelijke situaties kunnen we alleen voorkomen door iets meer rekening met elkaar te houden. Deze crisis toont ook de zwakke plekken van een zelfredzame samenleving aan. Ook van andere blinden hoor ik kribbige reacties als ze iemand per abuis met de taststok aanraken.’

Voor het coronavirus om zich greep, maakte ze graag lange wandelingen door het uitgestrekte Noord-Hollandse polderlandschap, of bezocht ze graag het theater. ‘Ik kon daar komen dankzij de regiotaxi. Ik ben in de directe omgeving de enige die daar gebruik van maakt, andere passagiers werden opgehaald in Alkmaar of Heerhugowaard. Maar als ik, een chauffeur en een nog iemand anders in één auto zitten, kunnen we nooit anderhalve meter afstand houden. Gecombineerd openbaar vervoer is geen optie meer in een anderhalvemeter-maatschappij.’

‘Ik wil deelnemen aan de samenleving, maar daarvoor ben ik sterk afhankelijk: van goed geregeld aanvullend openbaar vervoer en van solidariteit in mijn omgeving. De komende tijd blijft het doorbijten. Ik kijk enorm uit naar een theatervoorstelling of een mooi concert. De dag dat we dat weer kunnen, is mijn bevrijdingsdag.’

Wat weet jij van de lockdownregels? Doe de test

Het regeldoolhof van de anderhalvemetersamenleving is ondoorgrondelijk. We leggen je een aantal situaties voor. Zou jij een boete krijgen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden