Andere kijk op dementie

Hans Siepel is een veelgevraagd spreker in verpleeghuizen. ‘Dementie is meer dan aftakeling en ontluistering.’..

Bomvol zit de zaal van verpleeghuis de Naaldhorst in Naaldwijk. Ruim honderd mensen luisteren een uur lang doodstil naar het verhaal van Hans Siepel over zijn dementerende, inmiddels overleden moeder. Zijn boek Stemmen van de ziel kwam al in 2007 uit, maar pas de laatste tijd wordt hij geregeld gevraagd er in verpleegtehuizen en alzheimercafés over te vertellen. En elke keer zitten de zaaltjes vol.

Hans Siepel (1958), oud-woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken en zelfstandig crisiscommunicatie-adviseur, hekelt de ‘medisch-reductionistische kijk’ op dementie. ‘Dan zie je alleen maar een hersenziekte en afstervende hersencellen. Maar als je bereid bent iemands werkelijkheid te volgen en je daarvoor open te stellen, kom je een andere waarheid op het spoor. Dementie is niet alleen maar aftakeling en ontluistering, al ziet het er vaak wel zo uit.’

Vijf maanden lang volgden Siepel, zijn vader, vrouw, broer en schoonzus bijna onafgebroken zijn moeder in haar woedeaanvallen, prachtige volzinnen en onbegrijpelijke oneliners, haar nachtelijke tochten door het huis waarop ze schreeuwde, schold, schopte en om zich heen sloeg. Omdat de familie de praktische en emotionele zorg na een aantal maanden nauwelijks meer kon opbrengen, werd besloten moeder naar de dagopvang te brengen. Maar daar verzette ze zich – met succes – tegen.

Uiteindelijk moest ze toch naar een verpleeghuis, waar ze medicijnen kreeg om rustig te worden en ze snel fysiek aftakelde. Daarna werd ze overgeplaatst naar een gesloten afdeling van het ziekenhuis, waar het steeds slechter met haar ging. Hoewel ze uitgeput was en aan het einde van haar krachten, bleef ze onrustig, zegt Siepel.

Gaandeweg raakte hij ervan overtuigd dat onder die ongebreidelde onrust een boodschap schuilging. Zijn moeder wilde hen iets duidelijk maken. Siepel: ‘Een van haar zussen gaf aan dat er vroeger iets ergs was gebeurd, maar kon niet zeggen wat. Dat hebben we gezien als een indirecte bevestiging van onze bevindingen.’

Zijn moeder, een deugdzame vrouw die namens de Hervormde Vrouwendienst bejaarden bezocht, had haar leven lang een verleden van seksueel misbruik verborgen gehouden. ‘Voordat ze ging sterven, wilde ze dat geheim kwijt en mijn vader om vergiffenis vragen.

‘Dat verleden had een stempel op ons gezin gedrukt, en zeker op de relatie met mijn vader, maar zonder dat hij dat wist.’

U heeft twee jaar de masteropleiding Spiritualiteit gevolgd aan de Radboud Universiteit Nijmegen en één jaar een opleiding tot reïncarnatietherapeut. Heeft dat uw waarneming niet sterk gestuurd?

‘Pas in de loop van haar dementieproces kregen we het gevoel dat er iets meer aan de hand was. We hadden geen idee wat eruit zou komen, dat werd pas stapje voor stapje duidelijk. Daarbij was een belangrijk scharnierpunt een andere aanname over het bewustzijn, als iets wat boven en buiten het stoffelijke staat. Dan kun je erkennen dat er een andere acteur in het bewustzijn actief is, die graag zijn verhaal kwijt wil. We zagen dat er een zekere regie werd gevoerd, met een bepaalde bedoeling.’

Ook zonder die aanname kan het brein onder bepaalde omstandigheden traumatische herinneringen naar boven brengen. Waarom is die aanname zo belangrijk?

‘Die sluit aan bij een rijke traditie van oude wijsheden en traditionele denkers, die stellen dat het bewustzijn omvattender is dan alleen de empirische werkelijkheid waarop de verlichtingsdenkers zich baseren. En vanuit die aanname zie je andere dingen dan wanneer je alleen kijkt met de huidige westerse geneeskundige bril op.’

Hebben jullie nooit overwogen een deskundige bij die traumaverwerking te betrekken?

‘Als we naar de gewone hulpverlening waren gegaan, was er één ding gebeurd: ze hadden haar platgespoten. Dat deden ze nu ook al, in het verpleeghuis en het ziekenhuis. Met dementerenden kun je geen therapeutische gesprekken voeren. Dus wat moeten ze er verder mee, behalve ze rustig houden?’

Hoe zou uw moeder het vinden dat u, met dit boek, haar verhaal publiek hebt gemaakt?

‘Dat was een moeilijke keuze. Wat de doorslag gaf, was dat mijn moeder iemand was die andere mensen wilde bemoedigen en tot steun zijn. Dat is precies het effect van dit boek op anderen.’

Met een aantal geestverwanten werkt Siepel aan de oprichting van het forum ‘Dementie en bewustzijn’. In het verpleeghuis in Naaldwijk wordt zijn betoog met interesse en herkenning onthaald. Familieleden van dementerende mensen denken dat juist de generatie die nu oud is ‘veel last heeft van trauma’s en onverwerkte gebeurtenissen’.

‘Vroeger moesten ze hard werken, ze lagen bij mekaar in één bed en het was alleen maar armoe. Daar zijn natuurlijk heus wel dingen gebeurd’, zegt een oudere man.

Verschillende verzorgsters zeggen dat ze herbelevingen zien van mensen die in een Jappenkamp hebben gezeten. Ook vertelt iemand over ‘kinderloze vrouwen die moeten huilen wanneer ze baby’s of kleine kinderen zien, of steeds met poppen in de weer zijn’.

Maar Siepel wil niet beweren dat elke dementerende op de valreep nog een levensverhaal te vertellen heeft, zegt hij. ‘Mij gaat het erom dat je gedrag dat je niet begrijpt, of dat niet klopt met jouw realiteit, niet afdoet als onbegrijpelijk of hallucinerend. Geef geen pillen, maar ga eerst eens écht luisteren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden