Nieuws Boekendieet Vughtse gevangenis

Andere boeken in Vughtse ‘bajesbieb’ moeten terroristen afhelpen van lust in extremistische lectuur

Terreurexperts en islamkenners pleiten voor een radicaal ander boekendieet voor gedetineerde terroristen in de gevangenis in Vught. De gevangenisbibliotheek zou namelijk vol staan met inspiratiebronnen voor gewelddadig jihadisme, terwijl er niet of nauwelijks gematigde of kritische boeken over de islam te krijgen zijn, zo berichtte De Telegraaf vrijdag. Dat terroristen zich kunnen laven aan de bronnen van de radicale islam is opmerkelijk, omdat deradicalisering juist speerpunt is van de speciale terroristenafdeling in Vught, waar ook Theo van Gogh-moordenaar Mohammed B. vastzit.

Onder toeziend ook van een medewerker van de gevangenis (man rechts) mogen gedetineerden op internet om bijvoorbeeld te solliciteren. Beeld Marcel van den Bergh

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) erkent dat de door De Telegraaf genoemde boeken, zoals die van de controversiële middeleeuwse theoloog Ibn Taymiyya of van de salafist Bilal Philips, geleend kunnen worden in de bieb van de Penitentiaire Inrichting Vught. Het Britse ministerie van Justitie liet de geschriften van Philips drie jaar geleden verwijderen uit gevangenisbibliotheken omdat de Jamaicaanse schrijver zelfmoordaanslagen had vergoelijkt en banden zou hebben gehad met de plegers van de bomaanslag op het World Trade Center in 1993 in New York. Boeken verbieden stuit de DJI echter tegen de borst. ‘Gedetineerden hebben recht op het belijden van hun religie.’

Wel bestrijdt de dienst dat de planken van de Vughtse bajesbieb ‘doorbuigen onder de radicale lectuur, maar dat de boeken die kritisch zijn op de islam in geen velden of wegen zijn te bekennen’, zoals een gedetineerde aan De Telegraaf schreef. ‘Er zijn verschillende boeken aanwezig met een pedagogische, beheersende of beschermende werking’, zegt een DJI-woordvoerder, ‘ook specifiek over de islam.’ Nadere details als boektitels of auteursnamen, kon ze niet verstrekken. Experts, zoals imams en psychologen, adviseren de gevangenis over welke boeken ze aan wie mogen uitlenen, zegt de woordvoerder.

Verbazingwekkend

‘Verbijsterend’, noemt de Zweedse terreurdeskundige Magnus Ranstorp het boekenbeleid van de Vughtse gevangenis. ‘Het is verbazingwekkend dat boeken zoals die van Ibn Taymiyya, die duidelijk tot de literatuur van terroristische ideologen behoren, opduiken in een gevangenis voor terroristen. Dit is zo’n basisfout, zeker in een land als Nederland, dat bekendstaat om zijn vooruitstrevende denken over het voorkomen van radicalisering.’ Gedetineerde terroristen zou verboden moeten worden om auteurs als Ibn Taymiyya of Bilal Philips te lezen, vindt Ranstorp. ‘De lijst met verboden boeken hoeft niet heel lang te zijn – de Koran mag wel, bijvoorbeeld – maar geschriften die gedetineerden bevestigen in hun salafistische zwart-witdenken zijn uit den boze.’

Vooraanstaand Ibn Taymiyya-kenner Jon Hoover (universiteit van Nottingham) wil wel enige nuances aanbrengen. Het werk van Ibn Taymiyya (1263-1328), aartsvader van het jihadisme, is als een intellectuele rorschachvlek: iedereen ziet er iets anders in. ‘Hij was een rijk denker, met een sterke ethische inslag, waar zijn lezers verschillende inspiraties uit hebben gehaald, van jihadistisch extremisme tot vreedzame integratie in westerse samenlevingen.’

Leeshonger uit verveling

Radicale moslims voelen zich aangetrokken door Ibn Taymiyya’s onrekkelijke kanten. Berucht is zijn geschrift ‘Het getrokken zwaard tegen hen die de Boodschapper vervloeken’, waarin de theoloog de doodstraf bepleit voor beledigers van de profeet Mohammed. Maar de twee Ibn Taymiyya-boeken die De Telegraaf uit de collectie van de gevangenisbibliotheek licht, zijn juist tamelijk onschuldig, zegt Hoover. Zo is een ervan een traktaat over de uitdrijving van djinns (demonen), wat niet direct van veel terroristisch nut lijkt. ‘Er is niets extremistisch aan die boeken.’

Net als Hoover pleiten Nederlandse radicaliseringsexperts voor een rijker geschakeerd aanbod van boeken in de Vughtse bajesbieb. ‘Bijvoorbeeld het boek Radical, waarin Maajid Nawaz beschrijft hoe hij zich ontworstelde aan het moslimextremisme’, zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie en schrijver van het boek Waarom mensen radicaliseren dat dit jaar verschijnt.

‘Als je het boekenaanbod ruimer maakt, zullen terroristen in de eenzaamheid van hun cel misschien tot andere inzichten komen’, zegt radicaliseringsexpert Halim el Madkouri. ‘Gedetineerden doen er alles aan om hun favoriete lectuur binnen te krijgen, maar als dat niet lukt, zullen ze ook wel andere boeken lezen, want de verveling is te groot om het niet te doen – al zal het misschien niet meteen een roman van Harry Mulisch zijn.’

Radicale moslims kunnen ver gaan om extremistische lectuur de gevangenis binnen te smokkelen. Cipiers in het Deense Nyborg ontdekten in april dat IS-aanhangers extremistisch materiaal hadden gedownload op hun Playstation-spelcomputers. De gevangenis besloot daarop hun internettoegang af te sluiten. De gedetineerden van de terrorismeafdeling in Vught hebben geen toegang tot internet, zegt een woordvoerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.