ANC worstelt met 'roverhoofdvrouw' Corruptie teistert ANC

Zuid-Afrika windt zich op over de corruptie van Cynthia Maropeng, een plaatselijke bestuurder van het ANC. Het ANC telt echter vele Maropengs....

Van onze correspondent

Hans Moleman

NELSPRUIT

De witgeschilderde villa van Cynthia Maropeng ligt op een heuvel boven Nelspruit, met uizicht op het dal van de Krokodilrivier. De deuren van de dubbele garage zijn dicht. Mevrouw is niet thuis, meldt de tuinman die het gras besproeit.

Betaalt ze je goed? Mismoedig schudt de jongen het hoofd - slonzige kleren, grote scheur in zijn broek. Niet alleen de blanke elite van Zuid-Afrika maakt graag misbruik van goedkope arbeidskrachten.

De 'roverhoofdvrouw' wordt ze genoemd. Cynthia Maropeng - vice-voorzitter van het parlement van de provincie Mpumalanga en secretaris van de regionale ANC-Vrouwenliga - is door en door corrupt. Onlangs werd ze geschorst op verdenking van verduistering van bijna een miljoen rand (ruim 300 duizend gulden), na een onderzoek dat het ANC in de voormalige oostelijke Transvaal op zijn grondvesten deed trillen.

Maropeng was onderwijzeres op een lagere school in een van de townships van de provinciehoofdstad Nelspruit. Na de machtswisseling van 1994 riep haar partij haar tot het hoge ambt van provinciebestuurder. Daar, in een voor haar ongekende machtspositie, met een riant salaris van bijna tienduizend gulden per maand, maakte de hebzucht zich van haar meester.

Maropeng bouwde een corrupt netwerk op met twee van haar ambtenaren en sluisde overheidsgeld naar de eigen bankrekeningen. De uitgaven werden 'verantwoord' als betalingen voor adviesbureaus, rekeningen werden vervalst. Ook haar eigen boodschappen - van panty's en babyzalf tot tapijten - deed ze op kosten van de provincie.

Lange tijd kon ze haar gang gaan. Controle was er bijna niet. De mensen die de rekeningen tekenden zaten in het complot, lagere ambtenaren die er iets van wilden zeggen, werden geïntimideerd. De voorzitter van het parlement, de ANC'er Ginindza, deed of zijn neus bloedde. Net als bij de andere dubieuze affaires die het ANC-bestuur in Mpumalanga in opspraak brachten. Mpumalanga ('het land waar de zon opkomt') verwierf zo in korte tijd de reputatie van meest corrupte provicie van Zuid-Afrika.

De affaire-Maropeng is een schrikbeeld voor het nieuwe Zuid-Afrika. De aanhoudende verhalen over corruptie voeden het vooroordeel van de blanke bevolking dat het ANC niet in staat is het land behoorlijk te besturen. Het lijkt wel of de partij van Nelson Mandela een bijzondere aantrekkingskracht uitoefent op lieden die het eigenbelang boven het algemeen belang stellen.

De omvang van het probleem kan slechts bij benadering worden geschat. Het accountantskantoor Deloitte & Touche gaf vorig jaar een indicatie: bij overheidsuitgaven van in totaal veertig miljard gulden ontbrak het aan financieel toezicht.

Het speciale nationale onderzoeksteam van rechter Willem Heath heeft meer dan honderdduizend corruptiezaken in portefeuille, waarmee zeker twee miljard gulden is gemoeid.

De Zuid-Afrikaanse rekenkamer en de nationale ombudsman klagen steen en been dat ze hun controlerende functie niet naar behoren kunnen uitvoeren, door gebrek aan geld en door tegenwerking van overheidsorganen.

Het kweken van een cultuur van goede normen en verantwoordelijkheidsbesef onder de nieuwe bestuurders van Zuid-Afrika en een effectieve fraudebestrijding moet prioriteit krijgen, luidt het dringende advies van de onafhankelijke rekenmeesters.

Tussen de regels van hun zakelijke rapporten door ergeren ze zich steeds openlijker aan de laconieke houding van de ANC-top ten aanzien van het gerotzooi in de partijgelederen.

Pas sinds kort valt uit uitlatingen van de ANC-leiding af te leiden dat ook daar de zorg groeit over de ernst van de situatie. Vice-president Thabo Mbeki veroordeelde op een vakbondscongres de oprukkende hebzucht en de neiging om fouten van 'kameraden' met de mantel der liefde te bedekken.

Mbeki, die de leiding van het land feitelijk al heeft overgenomen van Nelson Mandela, heeft door dat het menens is, zeggen waarnemers. Corruptie en nepotisme belemmeren steeds meer de uitvoering van het ANC-beleid van sociale verbeteringen voor de zwarte achterban. Met het oog op de verkiezingen van volgend jaar wil Mbeki aan de ANC-aanhangers duidelijk maken dat het ANC streng gaat optreden tegen de corruptie.

Opvallend is de terughoudendheid van president Mandela. Ook hij heeft inmiddels afkeurende geluiden over de ANC-corruptie laten horen, maar het ANC mag niet te veel worden verweten, sprak de president nog onlangs, want de kameraden die nu het land besturen, zaten een paar jaar geleden nog in de bush.

Gebrek aan ervaring bij de nieuwe bestuurders lijkt een zwak excuus voor wanbeheer en zelfverrijking. Cynthia Maropeng organiseerde haar corruptienetwerk zorgvuldig en dacht kennelijk dat ze onkwetsbaar was geworden. Toen er eindelijk een onafhankelijke onderzoekscommissie werd ingesteld, zette ze een bankmanager onder druk in een poging bewijzen te verdonkeremanen. Ze stapte zelfs naar de rechter omdat de commissie in haar ogen niet onpartijdig was.

Het heeft allemaal niet mogen baten. Het ANC heeft donderdag zijn ondervoorzitter ontslagen, de voorzitter gedegradeerd en de medeplichtige hoge ambtenaren, allen ANC'ers, voor onbepaalde tijd geschorst. De witte villa en andere zaken die met het verduisterde geld zijn gekocht zullen worden teruggevorderd.

'De affaire Maropeng is slechts het topje van de ijsberg', zegt een diplomatieke waarnemer in Pretoria. 'Dit land telt vele Maropengs. De cruciale vraag is of het ANC het aandurft die allemaal zo hard te gaan aanpakken. Velen in de partij hebben boter op het hoofd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.