ANC niet vanzelfsprekend meer in Zuid-Afrika

De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC heeft de afgelopen vijftien jaar haar eigen beginselen door het slijk gehaald. Vindt de afgesplitste partij Cope.

Van onze correspondent Kees Broere

Hij licht de hoed. Beleefd, zoals dat hoort voor iemand die iets van een ander wil. ‘Dag meneer, goedemiddag’. Een korte wedergroet is de reactie. ‘Zou ik u wellicht een folder?’

De geadresseerde, buiten in het zonnetje op een stenen rand, staat op het punt een eitje te pellen. Hij heeft dus wel iets anders aan het hoofd.

Het tafereel zou zo bevreemdend niet zijn als de man met de hoed een nieuw soort medicijn of toiletverfrisser onder de aandacht wilde brengen. Maar hij is Mvume Dandala, de man die zegt zijn partij tijdens de komende parlementsverkiezingen van Zuid-Afrika naar een meerderheid te zullen brengen.

Sterker nog, Dandala (57) moet daarop zelf de president van het land worden. Nog even niet, zo lijkt de onontkoombare conclusie. Bij de officiële oprichting eind vorig jaar van de Congress of the People (Cope) leek de partij die zich had afgesplitst van het machtige ANC op misschien wel 20 procent van de stemmen te kunnen rekenen; zeker voldoende om de regeringspartij van een tweederde meerderheid af te houden.

Nu is de vraag of andere oppositiepartijen niet groter zullen blijken. De poging tot vadermoord werd de partij natuurlijk nooit in dank afgenomen. Zij werd ondernomen door oud-ANC’ers als Mosiuoa Lekota, die meer verwantschap zouden hebben met de afgetreden president Thabo Mbeki dan met de huidige ANC-kandidaat, Jacob Zuma.

Volgens Cope zijn door corruptie en machtsmisbruik de heilige beginselen van het ANC in de vijftien jaar na het einde van de apartheid door het slijk gehaald. Maar wat precies de splinterpartij daar tegenover denkt te stellen, blijft de meeste kiezers onduidelijk. En felle Zuma-getrouwen als de ANC Jeugdliga hebben de leiders van Cope duidelijk gemaakt dat zij desnoods tot in de hel nagejaagd zullen worden voor de bevuiling van het oude nest.

Het ANC, zo luidt een van de beschuldigingen van Cope, heeft zich sinds 1994 te exclusief gericht op het creëren van een nieuwe, hoogopgeleide zwarte middenklasse. Het idee was prima, maar het bleek vooral te werken voor de mensen met de juiste connecties binnen de regering of regeringsverwante organisaties. Zowat de helft van de Zuid-Afrikaanse bevolking zou aan zijn lot zijn overgelaten.

Melina Langa (45) kan zeer aanschouwelijk maken wat de eerste democratisch verkozen regeringspartij in haar leven heeft betekend en nog betekent. Zij groeide op in een zogeheten lucifersdoosjeshuis in het township Soweto. Met haar drie broers en zussen deelde zij een slaapkamer. De andere was voor de ouders. Tenzij er andere familie langskwam, want dan moesten mensen zelfs bij de gootsteenkastjes een slaapplek vinden.

Zap naar 2009. Langa aait in de tuin de bles van een van haar vier pony’s en wandelt dan, langs haar Hummer en een van de twee ‘reserve’-Mercedessen, naar de voorkant van haar nieuwe huis. Naast het beeld van een blanke waternimf spreidt zij haar armen: ‘Zo mooi, zo groot, en allemaal van mij. Ik kan het soms nog maar moeilijk geloven.’

Inderdaad, haar talent en harde werk hebben haar ongelooflijk ver gebracht. En het feit dat zij als zwarte en als vrouw extra punten kreeg op de lijst van positief te discrimineren mensen. Maar wat bepaald ook niet onbelangrijk is, zo blijkt uit de lijvige ordner ‘ANC’ in haar kantoor, zijn haar goede contacten met de regeringspartij.

Haar schoonmaakbedrijf werkt onder meer in ANC-kantoren. In haar garage, waar soms zwaar beschadigde auto’s worden uitgedeukt en opgelapt (en waar ook die andere Mercedes, een cabrio, aan het verstoffen is) staan politieauto’s en andere wagens waarvan de kentekens aangeven dat zij van de overheid zijn, hetgeen in het huidige Zuid-Afrika wil zeggen: ANC.

Verder bouwt de vriendelijke en goedlachse Langa huizen, rijdt zij met ambulances, heeft zij een busbedrijf voor vrouwen opgericht en bezit zij iets buiten Johannesburg twee toeristenlodges, waar ook kan worden geconfereerd. Verdere uitbreiding staat op de rol. ‘Ik heb bij de eerste lodge mijn buren uitgekocht. Blanken. De grond ernaast, ook van een blanke, verwacht ik later te kopen.’

Heel goed uiteraard, voor deze weduwe. En vooral ook verdiend door haar harde werk en zakelijk instinct. Maar is Langa niet bang dat Jacob Zuma andere beleidsprioriteiten zal stellen, meer aandacht zal geven aan de echt arme zwarten, en daarmee mensen als zij wellicht zelfs zal beknotten?

Langa kent geen vrees. ‘JZ (Jacob Zuma, red.) weet wat nodig is voor voortzetting van de strijd voor de armen. Ik ben niet bang dat ik onder hem zal worden genegeerd. En ik zie ernaar uit dat ook andere zwarten mijn niveau bereiken.’

Cope wordt door velen gezien als de partij van de nieuwe zwarte middenklasse die wél angst voor Zuma kent. Maar de meeste leden van die klasse hebben ook zo hun lijnen met het ANC en komen dus niet openlijk uit voor hun nieuwe partijvoorkeur. En volgens Langa is Cope niet meer dan een club van gefrustreerde ANC’ers die onder een ander mom enkel voor zichzelf de macht willen.

Dat laatste kan Mvume Dandala, een bisschop, moeilijk worden verweten. Hij werd juist ook vanwege zijn partijloze verleden de compromiskandidaat voor het presidentschap van Cope.

De zachtmoedige geestelijke houdt het folderen-zonder-klanten even voor gezien. ‘Weet u, het is juist die corrupte verbinding tussen partij en staat die wij voor eens en voor altijd willen breken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden