Anarchie in het stadhuis

Mag de den in de tuin van de burgemeester om? In het gemeentehuis van De Bilt heerst wanorde..

Ook de inwoners van De Bilt is het niet ontgaan. Ambtenaren worden aan het loket veelvuldig met wantrouwen geconfronteerd. Zegt de burger: 'Klopt dat wel? Het is bij jullie een zooitje, heb ik gehoord.'

De sfeer is enigszins gespannen in het statige gemeentehuis Jagtlust. 'Wilt u soms het bonnetje zien?', vraagt wethouder en locoburgemeester Jeanne Slok-Keijzer (61), als haar enkele hardnekkige geruchten worden voorgelegd. Slok, CDA-wethouder ruimtelijke ordening, welzijn, sport en economie, zou het niet zo nauw nemen met haar onkostendeclaraties en ook wel eens een partijfeestje op de gemeentekas hebben afgewend. Ook zou Slok ambtenaren onder druk hebben gezet om haar anderhalf jaar oude fiets als nieuw te laten registreren, zodat zij in aanmerking kon komen voor het fiscaal aantrekkelijke Fietsplan. 'Niets van waar', zegt ze. 'Bovendien is mijn fiets alweer gejat.'

Ook over Alexander Tchernoff (61), die naast haar zit in de werkkamer van de burgemeester, doen een paar onaangename verhalen de ronde. De uit Russische, 'maar ook een beetje Engelse', ouders geboren burgemeester van De Bilt reageert verrast als hij hoort wat hem in de wandelgangen ten laste wordt gelegd. Hij vindt het 'jammer' dat dit 'soort elementen' aan de politieke discussie worden toegevoegd.

Op kosten van de gemeente zou Tchernoff een juridische contraexpertise hebben laten uitvoeren naar een door zijn eigen ambtenaren geweigerde kapvergunning van een grove den in de achtertuin van zijn huis. 'Mijn dennenboom diende als voorbeeld', zegt Tchernoff, die in Bilthoven-Noord woont.

Zeker, het is waar dat hij zich tot een extern bureau heeft gewend toen zijn verzoek tot kappen werd afgewezen. Maar dat was niet uit persoonlijk belang. Hij wilde het 'voltallige college' inzicht geven in de juridische juistheid en afwikkeling van dit soort zaken door de betreffende ambtelijke dienst. Het ging kortom een officieel onderzoek. 'Overigens staat de boom er nog steeds.'

Een damesfiets waarvan de nieuwheid wordt betwist en een grove den in de tuin van de burgemeester: is dat nou waarom het stadhuis van De Bilt in rep en roer verkeert?

Er is meer aan de hand. Vorige week vrijdag ontliep het gemeentebestuur ternauwernood een motie van wantrouwen wegens onbehoorlijk bestuur. En het was niet mis waaraan het college in de persoon van de burgemeester zich had bezondigd.

Tchernoff had afgelopen zomer een document over een bestuurlijk netelige en slepende kwestie (de milieuhandhaving van een tankstation) van zijn eigen handtekening voorzien én van de handtekeningstempel van gemeentesecretaris Yolanda van Doeveren. Zonder haar medeweten, laat staan toestemming. Terwijl ze die dag, naar eigen zeggen, gewoon aanwezig en bereikbaar was. Voor Van Doeveren was het 'ernstige incident' aanleiding om haar functie neer te leggen.

In een persoonlijk onderhoud met de burgemeester over de ontbinding van haar arbeidscontract en de te treffen vertrekregeling gaf Van Doeveren vervolgens te kennen dat ze in een verklaring aan het personeel de reden van haar ontslag wilde toelichten. Slecht plan, meende Tchernoff, en zette haar onder druk om van zo'n verklaring af te zien. Dat is niet alleen de lezing van Van Doeveren zelf, het blijkt ook uit een inmiddels openbaar verslag van de P & Ofunctionaris die het gesprek bijwoonde.

Zette Van Doeveren haar plan door, dan zou Tchernoff er persoonlijk op toezien dat haar vertrekregeling 'in het geding' kwam. Bovendien zou er 'hard' worden 'geslagen', waarbij niet alleen de gemeentesecretaris maar ook directeuren, afdelingshoofden en het personeel schade konden oplopen. En Van Doeveren zag van haar verklaring af.

In de raadsvergadering vielen vrijdag harde woorden. De VVD, waartoe ook de burgemeester behoort, noemde de handtekeningkwestie 'bijna-frauduleus'; de partij oordeelde dat het college zich als een onbehoorlijk werkgever had gedragen, en niet over de kwaliteiten beschikt die 'in een gemeente met meer dan 40 duizend inwoners mag worden gevraagd'.

Waarom het college dan toch niet naar huis werd gestuurd? De bestuurlijke problemen zijn zo al ernstig genoeg. 'Het zou brand stichten zijn in eigen huis', aldus raadslid Anne Doedens van de lokale partij ORF na afloop. Wel kwam er een door vrijwel de hele gemeenteraad ondersteunde motie van afkeuring. De strekking: 'eens maar nooit weer'.

Die kwestie is dus afgehandeld.

Intussen draait de geruchtenmachine op volle toeren door. De namen die telkens vallen, zijn die van Alexander Tchernoff en Jeanne Slok. Twee veteranen in de Biltse politiek: Tchernoff is sinds 1991 burgemeester, Slok is al 25 jaar actief. Harde bewijzen ontbreken nog, maar daar wordt op verschillende fronten driftig aan gewerkt.

VVD-raadslid en oud-wethouder Han IJssennagger bijvoorbeeld heeft zijn eerste onderzoeksbevindingen 'die fraude zeker niet uitsluiten' al aan de diversefractievoorzitters gepresenteerd. Uit geheel onverdachte hoek komen zijn woorden overigens niet: IJssenagger kwam als wethouder in 2000 in opspraak, toen hem in zijn hoedanigheid van gewone burger een bouwvergunning werd geweigerd. Waartegen hij beroep aantekende bij het college waarvan hij zelf lid was. IJssennagger moest opstappen en leeft sindsdien in onmin met zijn oud-collega's 'die geen poot hebben uitgestoken om mij te helpen'.

Heel harmonieus gaat het kortom niet toe in bestuurlijk De Bilt. Her en der wordt aan dossiers gewerkt, teneinde Tchernoff en Slok op een misstap te kunnen betrappen. En op verzoek van het college zelf lichten vier externe adviseurs nu de gemeentelijke organisatie kritisch door. Onlangs presenteerden zij hun 'voorlopige conclusies'.

De 'vier muskietiers', zoals de adviseurs worden genoemd, schetsen geen vrolijk beeld. Er zou sprake zijn van 'anarchie'. Ook wordt er, meent het viertal, 'roofbouw' op het ambtelijk apparaat gepleegd, en zijn er verschillende 'vriendenclubs' (lees: kliekjes) die bij elkaar bescherming zoeken en contact met anderen vermijden. Bovendien blijkt dat het onder leden van het college van B en W goed gebruik is om niet met verantwoordelijke directeuren te communiceren, maar rechtstreeks met de ambtenaren. Hiërarchische verhoudingen worden dus genegeerd.

Die bevindingen komen overeen met de analyse die de inmiddels ontslagen gemeentesecretaris Van Doeveren in juli van dit jaar opstelde. Zij signaleerde 'onvrede van burgers en klanten over de dienstverlening; onvrede van de politiek over de voortgang van beleid en de uitvoering van projecten; onvrede van het college over de kwaliteit van de advisering en onvrede van ambtenaren over werkdruk, onduidelijke afspraken en onvoldoende sturing.' Ook constateerde ze dat er onvoldoende grip op de uitgaven en onkostenstijgingen zijn, en citeert ze een accountant die zegt dat de 'bedrijfsvoering onvoldoende verbetert, ondanks de goede aanzetten tot verbetering'.

Burgemeester Tchernoff laat een en ander niet onberoerd. Een week na de raadsbijeenkomst zegt hij, terwijl hij zijn snorretje met twee vingers gladstrijkt, nog steeds 'aangeslagen' te zijn door de eruptie van kritiek. 'Ik ben persoonlijk geraakt.'

Bij overige betrokkenen pakt de kater wat anders uit. Sommige partijen hebben spijt als haren op hun hoofd: dat ze de kans hebben laten lopen voorgoed met het college af te rekenen. Wat de voorzitter van het CDA betreft, Evert van Voorst, had het volledige college, inclusief de eigen CDA-wethouder Slok, naar huis gestuurd mogen worden. 'De feiten geven daartoe voldoende aanleiding.'

Het vertrouwen in dit college is sowieso weg, meent hij - 'hoe je het ook wendt of keert'. En als dat vertrouwen niet snel herstelt, ontstaat een nieuwe crisis in politiek De Bilt. Want zonder steun van het CDA verliest het college zijn meerderheid. Bovendien zijn op het persoonlijk vlak de verhoudingen tussen de CDA-fractie en de wethouder dusdanig verstoord, dat Van Voorst overweegt een bemiddelaar van buiten in de arm te nemen om te kijken of de relatie nog te lijmen is.

Wethouder Slok weet intussen niet beter of de relatie is goed. Aan de hand van een 'persoonlijke noot' wil zij dit graag illustreren. Vorig jaar is zij ernstig ziek geweest. 'Ik heb toen van iedereen uit de fractie zeer veel steun en vriendschap ontvangen. Dat was gemeend. Ik kan mij niet voorstellen dan men zich nu van mij afkeert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden