analyse femke halsema

Analytisch sterke Femke Halsema moet nog wel wat Amsterdamse harten veroveren

Femke Halsema is door de Amsterdamse Gemeenteraad voorgedragen als nieuwe burgemeester van de hoofdstad. Dit werd zojuist bekend. De afgelopen maanden was de GroenLinks-politica al de meest genoemde kandidaat voor het burgemeesterschap. In april legden we haar langs de meetlat van de vertrouwenscommissie. Lees dat hier terug. 

Met haar consequente rechtsstatelijke opvattingen, zou criminoloog Halsema een naadloze opvolger zijn van Eberhard van der Laan. Beeld Aurélie Geurts

De politieke autobiografie van Femke Halsema heet Pluche. De strijd om het regeringspluche is volgens haar namelijk ‘de kern van de democratische politiek’, zo staat in haar voorwoord. Zelf heeft zij in de twaalf jaar als actief politicus nooit op dat pluche mogen zitten. ‘Dat was niet uit principe, maar uit overmacht.’

Maar nu, ruim zeven jaar na haar vertrek uit de Tweede Kamer, weet zij zich plots de meest genoemde kandidaat voor een van de mooiste posten in het openbaar bestuur: het burgemeesterschap van Amsterdam, de stad waar ze al ruim twintig jaar woont. 

Haar naam valt voortdurend. Maar al snel wordt eraan toegevoegd dat Halsema de bestuurlijke ervaring ontbeert om de post te bekleden. Opmerkelijk is dat twee politieke zwaargewichten, Alexander Rinnooy Kan (D66) en Jeanine Hennis-Plasschaert het onverwacht voor de voormalige GroenLinks-politica opnemen.

‘Ik heb haar zien opereren als bestuurder bij Stichting Vluchteling’, zegt econoom, invloedrijk bestuurder en D66-prominent Alexander Rinnooy Kan. ‘Daar maakte ze op mij een zeer goede indruk. Ze is analytisch erg sterk. Ook heeft ze een onderzoekscommissie geleid die een mooi advies schreef over behoorlijk bestuur in de semipublieke sector.’

‘En fractievoorzitter zijn is bijvoorbeeld ook een hell of a job, dat zie ik van dichtbij’, zegt VVD-Kamerlid Jeanine Hennis. ‘Femke deed dat erg succesvol.’ Hennis ergert zich aan het gemak waarmee over Halsema’s gebrek aan bestuurlijke ervaring wordt gesproken. ‘Ik ben niet zo van de vrouwenkaart, maar vind die gemakkelijke oordelen echt irritant. Toen Balkenende premier werd, hoorde ik ze namelijk helemaal niet.’

Dat er ook bij de PvdA vertrouwen is in de bestuurskwaliteiten van Halsema, blijkt uit het feit dat Lodewijk Asscher haar in 2012 benaderde of zij minister van Binnenlandse Zaken of Buitenlandse Handel wilde worden in het VVD-PvdA kabinet.

Brief

Zondagavond 12 uur sloot de inschrijftermijn voor het sturen van een sollicitatiebrief naar Zijne Majesteit de Koning. Het staat haast wel vast dat republikein Halsema die brief (voorzien van recente pasfoto) heeft gestuurd. Eerder deze maand zei ze  bij radioprogramma Kunststof dat zij er ‘vanzelfsprekend over piekerde’. Tot en met zondag heeft zij er vervolgens over gezwegen. Terwijl een aantal andere veelgenoemde kandidaten, zoals Jeanine Hennis en Lilianne Ploumen, stelden dat zij geen brief zouden sturen.

Als Halsema niet zou solliciteren, had zo’n statement zeker ook in de rede gelegen. De afgelopen maanden kwam er namelijk zowel op enkele weblogs als in De Telegraaf een anticampagne tegen haar op gang. Waarbij oude vijanden, doorgaans anoniem, een boekje opendeden om haar ongeschiktheid te bewijzen. Online ging een trollenleger zich vervolgens te buiten aan snoeiharde seksistische commentaren. Van Halsema - die in haar politieke carrière al enkele keren moest worden beveiligd - is bekend dat zij dergelijke beschimpingen moeilijk kan relativeren. Als zij daar voor zichzelf en haar puberende tweeling met een simpel telefoontje een eind aan zou kunnen maken, had zij dat ongetwijfeld gedaan, bevestigen goede vrienden van Halsema.

Goede sfeer

Dat Halsema (52) goede kans maakt, lijdt intussen geen twijfel. GroenLinks is bij de recente gemeenteraadsverkiezingen met 10 van de 45 zetels de grootste in de hoofdstad geworden. De partij werkt intussen goed gemutst aan een coalitie met de fracties waar Halsema in haar Haagse tijd altijd een ‘linkse samenwerking’ mee probeerde op te zetten: GroenLinks, D66, PvdA en SP.

De burgemeester is geen onderdeel van de collegeonderhandelingen, bezweren de vier partijen. Maar als ze de goede sfeer willen vasthouden, ligt het niet voor de hand een geschikte GroenLinks-burgemeester af te wijzen. D66-leider Alexander Pechtold sprak vorig jaar zelfs al openlijk zijn steun uit voor de vrouw met wie hij in de Tweede Kamer ooit zo close was dat zij vaak Knabbel en Babbel werden genoemd. ‘Het wordt tijd dat Amsterdam een vrouwelijke burgemeester krijgt’, zei Pechtold. ‘En Femke Halsema zou een goede zijn.’

Amsterdam zoekt, zo vermeldt de profielschets die twee weken geleden bekend werd, een burgemeester die de verpersoonlijking is van de wapenspreuk van de stad: heldhaftig, vastberaden en barmhartig. Halsema heeft de vertrouwenscommissie genoeg bewijs te leveren om te onderbouwen dat zij die kwalificaties eer aan doet. In de twaalf jaar dat zij in de Tweede Kamer zat, maakte zij naam als een onafhankelijk politicus die zowel in het parlement als binnen haar eigen partij overtuigd haar eigen lijn volgde. Ook als haar standpunten – die vaak weinig ophebben met linkse dogma’s maar wel met het opkomen voor kwestbaren in de samenleving - op weerstand stuitten.

Vrijheid

Beroemd is haar strijd voor de vrijheid van meningsuiting. Zo was zij een van de felste verdedigers van het recht van Ayaan Hirsi Ali, Geert Wilders en Theo van Gogh om hun standpunten te verkondigen. Terwijl Halsema intussen altijd duidelijk bleef maken dat zij die punten zelf verwerpelijk vond.

Met haar consequente rechtsstatelijke opvattingen, zou criminoloog Halsema een naadloze opvolger zijn van Eberhard van der Laan. Het vrije woord en het recht op demonstratie, waarvan Van der Laan steevast zei dat het in Amsterdam ‘bijkans heilig is’, zal zij zonder twijfel even hard beschermen. En als groot liefhebber van het politieke debat, met duizenden vlieguren in het parlement, kunnen Amsterdammers haar ook het voorzitterschap van de gemeenteraad toevertrouwen.

Munitie

Maar de twee pagina’s lange profielschets biedt voor critici ook munitie. Immers, waar is de vereiste ‘ruime bestuurlijke ervaring’? Daaraan, zo valt in recente commentaren te lezen, voldoet ze niet. Nadat Halsema afzwaaide als politiek leider van GroenLinks werd ze freelance schrijver, onderzoeker, programmamaker (onder andere over de positie van vrouwen binnen de Islam) en toezichthouder. Geen bestuurder pur sang dus, al tillen Alexander Rinnooy Kan van D66 en Jeanine Hennis van de VVD daar kennelijk niet al te zwaar aan.

Een ander punt waarover Halsema lastige vragen kan verwachten, is haar vermogen om ‘alle Amsterdammers aan te spreken’. Waar de vrienden en mensen die met haar werkten Halsema prijzen als aimabel, gevoelig en zeer betrokken, lokt haar kandidatuur bij veel Amsterdammers het commentaar uit dat zij te links, koel en elitair is. Zeker in vergelijking met de bijna heilig verklaarde Eberhard van der Laan. Uit een enquête die Het Parool dit weekend publiceerde, blijkt ook dat Halsema weliswaar populair is, maar zeer nadrukkelijk onder linkse Amsterdammers. Rechts ziet haar liever niet.

En tenslotte is er nog het gevoel voor humor, dat de gemeenteraad in de functieomschrijving heeft laten opnemen. Jeanine Hennis heeft zich over die eis in de profielschets wel verbaasd: ‘Nog nooit eerder heb ik die gezien in een vacature voor een burgemeester’. Maar ook op dat punt is ze ruimhartig over Halsema: ‘Ja, met Femke kun je ook goed lachen. Heel hard lachen.’

Tjerk Gaulthérie van Weezel

Opvolger Van der Laan moet in juli bekend zijn

Kandidaat-burgemeesters konden tot zondag solliciteren bij Johan Remkes (VVD), de Noord-Hollandse commissaris van de koning. Vanaf vandaag buigt Remkes zich over brieven en e-mails van mensen die wijlen Eberhard van der Laan willen opvolgen als burgemeester van Amsterdam.

Remkes is procedureel verantwoordelijk voor de eerste schifting. Dat is soms eenvoudig werk – het afwijzen van de onvermijdelijke gekkies – maar kan ook bewerkelijk zijn. Hij moet een serieuze selectie maken, rekening houdend met de door de gemeenteraad opgestelde wensen.

De selectie gaat vervolgens op sollicitatiegesprek bij de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad. Daarin zitten alle twaalf in de raad vertegenwoordigde partijen met één afgevaardigde, vaak de fractievoorzitter.

Die commissie selecteert ook weer, stemt in het geheim over wie de voorkeur geniet en wie als next best wordt gezien. Ook weer in het geheim mag de voltallige gemeenteraad hoofdelijk stemmen over wie het moet worden. Wie officieel aan de koning wordt voorgedragen – een burgemeester wordt formeel benoemd – stemt ermee in dat Binnenlandse Zaken nog een screening doorvoert.

Het streven is dat Amsterdam in juli een nieuwe burgemeester kan begroeten. Die gaat 11.427,98 bruto per maand verdienen. De burgemeester wordt voor zes jaar benoemd.

Geheimhouding is een van de gevoeligste aspecten van de procedure. Remkes beklemtoonde dat toen hij begin april de Amsterdamse raad toesprak. Bij de benoeming van Eberhard van der Laan indertijd kwam veel meer naar buiten dan de bedoeling was. Zo weten we dat Annemarie Jorritsma (VVD) de grote tegenkandidaat was en Paul Rosenmöller(GroenLinks) ook een poging waagde. Ze hebben dat zelf overigens nooit bevestigd. Anders dan bijvoorbeeld Roger van Boxtel (D66).

Bij de vorige procedure lekte uit dat Jorritsma de meeste steun kreeg in de vertrouwenscommissie waarna de gemeenteraad uiteindelijk Van der Laan verkoos. Zoiets kan gebeuren. De vertrouwenscommissie bestond uit (toen) negen leden van negen partijen, in de raad zaten toen heel wat meer PvdA’ers.

Tot diegenen wier namen rond zoemden als opvolger van Van Der Laan en die nu al hebben gezegd dat ze niet hebben gesolliciteerd, behoren Jet Bussemaker (PvdA), Franc Weerwind (D66), Jeanine Hennis (VVD), Alexander Pechtold (D66), Liliane Ploumen (PvdA) en Andrée van Es (GroenLinks). Volgens bronnen in haar omgeving zag ook Edith Schippers (VVD) van sollicitatie af.

Marcel van Lieshout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.