Analyse

Analyse - Wilders staat voor keuze: landsbelang of doorgaan als protestpartij

'Het is Geert'. De wandelgangenfluisteraars op het Binnenhof wezen woensdagmiddag allemaal dezelfde kant op: richting PVV-burelen waar Geert Wilders zich had teruggetrokken voor crisisberaad in eigen kring. Hij moet vandaag antwoord geven op een existentiële vraag die niet alleen de toekomst van het kabinet maar ook die van zijn beweging zal bepalen: blijft de PVV een protestpartij, bij voorkeur cynisch roepend vanaf de zijlijn, of gaat het landsbelang nu even voor, zelfs als niet alle PVV-kiezers dat begrijpen?

Maxime Verhagen schudt Geert Wilders de hand Beeld anp

De doodse stilte rond het Catshuis maakte dat de 'moeilijke fase' woensdag nog tamelijk onverwacht werd afgekondigd. Maar dát het nu zo loopt, zal weinigen verbazen. Steeds was duidelijk dat Wilders vroeg of laat op dit punt zou belanden. Hij is de enige aan tafel die vrijwel niets te winnen heeft. De VVD van premier Rutte wil niets liever dan laten zien dat het land de schatkist met een gerust hart aan de liberalen kan toevertrouwen. De achterban is van oudsher zeer gevoelig voor het argument dat 'het huishoudboekje wel moet kloppen'. Rutte zal van nieuwe bezuinigingen niet slechter worden.

Eerherstel
Voor het CDA van vice-premier Verhagen lonkt de kans op eerherstel. In 2010 verloren de christen-democraten het in de beeldvorming van de VVD en vooral de PVV, die in de formatie veel meer herkenbare punten binnensleepten. Het CDA wil zijn oude reputatie van verantwoordelijke bestuurderspartij graag oppoetsen met wezenlijke hervormingen op de arbeidsmarkt, de woningmarkt en de zorg. De maatschappelijke roep om deze daadkracht is inmiddels zo groot dat de partij die gok wel aandurft. Het zal pijn doen, maar het is niet uitgesloten dat veel kiezers dat op de lange termijn zullen waarderen.
Voor Wilders echter ontbreekt elk lonkend perspectief. De hele bezuinigingsoperatie is voor hem één grote tegenvaller. Vrijwel elke sanering brengt hem verder af van zijn verkiezingsprogramma.

Wilders brak in 2010 al beloften om de AOW-leeftijd intact te laten, de marktwerking in de zorg te stoppen en meer agenten op straat te krijgen. Maar dat was toen nog te verkopen omdat hij er veel voor terugkreeg: minder asielzoekers, een scherp integratiebeleid, strenger straffen, harder rijden, bezuinigingen op de publieke omroep en de cultuur. Hij likte er zijn vingers bij af en de PVV glorieerde anderhalf jaar lang als gedoogpartij; geen eigen ministers die verantwoording moeten afleggen voor moeilijke beslissingen; alle ruimte om het kabinet als vanouds dwars te zitten zodra het over Europa of de islam ging. Wilders had het goed voor elkaar.

Alles anders
Nu wordt alles anders. De SP van Emile Roemer hijgt al maanden in zijn nek en wijst de kiezers onvermoeibaar op de gebroken PVV-verkiezingsbeloften. Tussen 12- en 16 miljard euro bezuinigen is alleen mogelijk als ook de hypotheekrente-aftrek, de eigen bijdragen in de zorg, de werkloosheidsuitkeringen en nog een hele serie ingrepen nu worden doorgevoerd. Stuk voor stuk tot nog toe onbespreekbaar voor de PVV. En anders dan in 2010 is er weinig wisselgeld. Het vreemdelingenbeleid nóg verder aanscherpen zal hooguit leiden tot lachsalvo's vanuit Brussel, waar de PVV-agenda toch al volledig dreigt te stranden op Europese obstakels.

Eigenlijk is er maar één reden voor Wilders om nog niet op te geven. Een val van het kabinet komt voor de PVV eigenlijk te vroeg. De PVV-agenda inzake asiel en integratie is nog niet uitgevoerd, ook niet op de wél haalbare punten. Er zijn nog nauwelijks wetten door de Kamer. Alles kan nog worden teruggedraaid door, pakweg, een kabinet-Samsom. Dan is alles voor de PVV voor niets geweest. Want ook Wilders weet: de machtspositie die hij nu heeft, krijgt hij voorlopig niet meer terug. Daarvoor is het avontuur met name het CDA te slecht bekomen.

Wilders moet vandaag veel tegen elkaar afwegen. In de eerste plaats of hij, voor het eerst sinds zijn afsplitsing van de VVD in 2004, politieke verantwoordelijkheid neemt voor besluiten die niet per definitie in zijn eigenbelang zijn. Premier Rutte zal niet gerust zijn op het antwoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden