analyse

Analyse: VS en bondgenoten dansen op een dun koord

Terwijl westerse landen de afgelopen dagen op de oorlogstrom slaat, roffelen Damascus en zijn bondgenoten dreigend terug. Syrië zal zich verdedigen, en de wereld 'verrassen', waarschuwde minister van Buitenlandse Zaken Walid al-Muallem. Iraanse beleidsmakers beloven dat de 'vlammen van woede' Israël zullen bereiken, Rusland vreest 'catastrofale consequenties'. Assad zelf dreigde eerder al dat interventie in Syrië de regio in 'tientallen Afghanistans' zou veranderen.

Remco Andersen

Na mij de zondvloed. Het is Assads terugkerende dreigement, in de hoop buitenlandse inmenging in Syrië af te weren. Leg mij het vuur aan de schenen en het hele wankele Midden-Oosten vliegt in brand. Syrië heeft inderdaad verschillende manieren om te reageren op een aanval, maar de vraag is of het regime met een agressieve reactie een nog grotere afstraffing durft riskeren. Cruciaal is wat voor actie de VS en zijn bondgenoten precies ondernemen en welke dreiging Syrië daarin ziet.

null Beeld Volkskrant - tb
Beeld Volkskrant - tb

Luchtafweer
Militair is er niet zo veel dat Damascus kan doen tegen de kruisraketten die het vermoedelijk snel zullen treffen: het ontbeert de benodigde luchtafweer. Het Syrische leger - onder normale omstandigheden toch al geen partij voor Turkije of Israël - is na twee jaar interne strijd te ernstig verzwakt om betekenisvol te reageren. Maar met dank aan Iran en Rusland heeft Damascus wel een behoorlijk arsenaal aan raketten die het op Israël, Jordanië of Turkije zou kunnen afschieten. In het ergste geval zelfs geladen met chemische wapens.

Bovendien is het regime in Damascus een ster in oorlogsvoering-via-derden. Samen met Iran financiert en bewapent Syrië militante Palestijnse groepen en de machtige Libanese Hezbollahbeweging. Dus als Damascus zijn tanden wil laten zien, vliegen er opeens projectielen vanuit Libanon richting Israël, of gaan er autobommen af in buurlanden van Syrië. Bovendien zou Syrië mogelijk door directe inzet van de inlichtingendiensten westerse doelen in de regio en daarbuiten kunnen aanvallen.

Israëlische tanks op de Golanvlakte, vlak bij de Syrische grens. Israël heeft gezegd terug te slaan als Syrië hen aanvalt. Beeld afp
Israëlische tanks op de Golanvlakte, vlak bij de Syrische grens. Israël heeft gezegd terug te slaan als Syrië hen aanvalt.Beeld afp
De Syrische minister van Buitenlandse Zaken Walid Moualem woensdag tijdens een persconferentie. 'Een aanval op Syrië zal ten goede komen aan rebellengroepen die aan al-Qaeda zijn gelieerd', waarschuwde hij. Beeld reuters
De Syrische minister van Buitenlandse Zaken Walid Moualem woensdag tijdens een persconferentie. 'Een aanval op Syrië zal ten goede komen aan rebellengroepen die aan al-Qaeda zijn gelieerd', waarschuwde hij.Beeld reuters

Het is echter niet waarschijnlijk dat de reactie verdergaat dan een paar geïrriteerde raketten, die wel vaker vanuit Libanon richting Israël vliegen - als er al een reactie komt. Een directe aanval op Israël staat welhaast gelijk aan zelfmoord en ook het machtige Turkije zal krachtig reageren op provocaties. Een nieuw conflict tussen Israël en Hezbollah zal strijders van de groep afleiden van hun bijdrage aan de oorlog in Syrië, en is op dit moment waarschijnlijk niet in het belang van Iran, dat de meeste invloed op de groep heeft.

Escalatie
Washington is zich daarbij bewust van het enorme risico op escalatie en doet de afgelopen dagen zijn uiterste best om Syrië en zijn bondgenoten tot bedaren te brengen. De boodschap is: het wordt een beperkte aanval, we zijn niet uit op verandering van het regime, je moet even op je tanden bijten en dan is het zo weer voorbij. En niet meer doen.

De kans is daarom groot dat Assad en de zijnen de aanval zullen incasseren, zoals ze dat de afgelopen jaren ook na Israëlische aanvallen deden. Het regime zal ondertussen proberen in eigen land en de regio politiek gewin uit de aanval te halen. Damascus zegt immers al jaren dat de opstanden tegen Assad het resultaat zijn van een Israëlisch-Amerikaans complot. En zie: nu vallen er Amerikaanse bommen op Syrië.

Maar ieder ingrijpen brengt het risico op escalatie met zich mee. In naburig Libanon en Irak nemen spanningen tussen voor- en tegenstanders van Assad - grotendeels verdeeld langs religieuze lijnen - allengs toe. Deze nieuwe escalatie zal weinig doen om de druk te verminderen.

Dun koord
Bovendien dansen Amerika en zijn bondgenoten op een dun koord. De aanval moet krachtig genoeg zijn om het regime duidelijk te maken dat het geen tweede keer wegkomt met het gebruik van massavernietigingswapens, zonder dat Syrië zich zó bedreigd voelt dat het zijn strategie van regionale escalatie in gang zet.

Als de coalitie daarin slaagt, blijft er een onvoorspelbare joker in het spel. Syriës ogenschijnlijke inzet van chemische wapens deze maand zet immers grote vraagtekens bij het functioneren van de rede in Damascus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden