Analyse: Populisten gijzelen financiële crises Europa en VS

Na de kredietcrisis van 2008 werden de wereldleiders geprezen omdat ze impopulaire besluiten durfden te nemen. Maar de eens zo dappere leiders zijn nu bang. In zowel Europa als de VS is er een oplossing gevonden voor de huidige economische crises waarbij het eigen belang voorop staat.

Beurshandelaar in Tokio. Op de televisie op de achtergrond kondigt president Obama het Amerikaanse schuldenakkoord aan.Beeld reuters

In anderhalve week hebben politici schijnbaar het bankroet voorkomen van de 27ste economie (Griekenland) en de 1ste economie (de Verenigde Staten) van de wereld. Eerst werd de euro naar een beschutte plek geloodst, en toen de dollar. Tot twee keer toe kon daarmee een acute financiële wereldcrisis worden afgewend, eerst door de Europese leiders in Brussel en daarna door de Republikeinen en Democraten in Washington. Twee keer slaakten de markten een zucht van verlichting, waarna het realiteitsbesef terugkeerde en werd vastgesteld dat de reddingsplannen de problemen niet hebben verholpen maar op de lange baan hebben geschoven.

Groeiende angst
De Europese leiders hielpen Griekenland, maar weigerden hun noodfonds zo te vergroten dat ook andere landen zouden kunnen worden geholpen. De politici in Washington verhoogden het kredietplafond, maar weigerden de staatsschuld structureel te verminderen door de belastingen te verhogen. In de eurozone mag Brussel niet machtiger worden, in de VS mag Washington niet meer te vertellen krijgen. In beide gevallen gaat het eigen belang boven de gezamenlijke aanpak van de crisis. De reden: de groeiende angst voor de populisten die in sommige landen (Nederland, Finland) al regeringen hebben gegijzeld en dat in andere landen dreigen te doen.

Na de kredietcrisis van 2008 werden de wereldleiders geprezen omdat ze impopulaire besluiten durfden te nemen. Ze besloten de banken niet ten onder te laten gaan, omdat hierdoor het financiële systeem zou worden ondermijnd. Ze hadden geen boodschap aan populistische oproepen als: 'eigen volk eerst', en ze kozen niet voor een heiloos protectionisme. Het door rechts al bij het vuilnis gezette keynesiaanse stimuleringsbeleid werd uit een stoffige lade gevist om te voorkomen dat de kredietcrisis zou ontaarden in een economische depressie. De markten reageerden positief, de beurzen boekten winst en de bedrijven kropen uit het dal.

Tea Party
De populisten werden door leiders als Barack Obama, Angela Merkel en Nicolas Sarkozy getrotseerd. Nu lijken diezelfde politici concessies te doen aan populisten zoals Marine Le Pen, de Bild-Zeitung en de Tea Party. In 2008 konden ze dapper zijn omdat ze net waren gekozen. In 2011 zijn ze bang omdat verkiezingen voor de deur staan. Ze laten de historische kansen liggen die de crises bieden, zoals de versnelde integratie van Europa en een grotere rol voor de federale Amerikaanse overheid. Alleen hierdoor kunnen de eurocrisis en de schuldencrisis worden opgelost.

De beurzen schrijven al zes dagen rode cijfers, waaruit blijkt dat de beschutte plek voor de euro en de dollar geen veilige haven zal zijn. Het Griekse reddingsplan is een doolhof waarin zelfs de financiële specialisten de weg niet meer kunnen vinden. Het Amerikaanse bezuinigingsplan is een lege huls; het maakt duidelijk wat er niet is besloten (belastingverhogingen) maar laat in het midden wat er dan wel gaat gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden