Analyse

Analyse: politieke verlamming dreigt

Het Catshuisoverleg is mislukt, maar in de zeven weken van onderhandelingen groeide de geestdrift om nu echt structureel te gaan hervormen. De komende dagen zijn van groot belang voor de verhoudingen op het Binnenhof in de nabije toekomst.

Stef Blok en premier Mark Rutte verlaten zaterdag het Catshuis na het mislukken van de besprekingen. Beeld anp

De bom die PVV-leider Geert Wilders zaterdag onder het kabinet-Rutte legde, stort Nederland in onzekere tijden. Na zeven weken onderhandelen lijkt de kans verkeken om het begrotingstekort volgend jaar onder de EU-limiet van 3 procent te brengen en wordt Nederland opeens zelf speler in de Europese schuldencrisis.

Met verkiezingen op komst in het najaar is premier Rutte nu aangewezen op de oppositiepartijen, maar die schieten hem nog niet te hulp. Geen van de hoofdrolspelers wist zondag te vertellen hoe het verder moet. Politieke verlamming dreigt.

Lege handen
Deemoedig kondigde Rutte zaterdagmiddag het einde van de gedoogcoalitie aan, nadat Wilders de deur van het Catshuis definitief achter zich had dichtgetrokken. 'Ik sta hier met lege handen', aldus de premier. 'Deze nederlaag raakt mij ook persoonlijk. Pretenties passen mij geenszins.'

Vanochtend komt het kabinet bijeen. Naar verwachting gaat Rutte daarna naar de koningin om haar te vertellen dat de gedoogsteun verdwenen is en het kabinet daardoor geen werkbare meerderheid in de Tweede Kamer meer achter zich heeft.

Hervormingen
Daarna is het aan de Kamer om te beslissen of Rutte nog even mag doorregeren in een poging de breed gewenste hervormingen en bezuinigingen alsnog door te voeren, terwijl intussen nieuwe Tweede Kamerverkiezingen worden voorbereid. Zonder de steun van de dertig PvdA-Kamerleden is een kansrijke tijdelijke doorstart sowieso uitgesloten.

Rutte (VVD) en vicepremier Verhagen (CDA) reageerden zaterdag verbouwereerd op het vertrek van Wilders, die naar eigen zeggen wegliep omdat uit berekeningen van het Centraal Planbureau bleek dat de economische groei geschaad zou worden, de werkloosheid zou stijgen en het koopkrachtverlies voor AOW'ers zou oplopen tot 3 procent in 2013. 'Dat is onaanvaardbaar en niet in het belang van onze PVV-kiezers', aldus Wilders, nadat hij de situatie met zijn vertrouwelingen had besproken. 'Ik accepteer niet dat ouderen moeten betalen voor onzinnige Brusselse eisen. Als ik hier ja tegen had gezegd, had ik de kiezers met het schaamrood op de kaken tegemoet moeten treden.'

In de steek gelaten
Rutte pareerde en sprak van een 'fatsoenlijke' verdeling van de pijn over alle inkomensgroepen: 'Het ontbrak de PVV aan de politieke wil om ook bij tegenwind orde op zaken te stellen. We waren zo goed als klaar.' Verhagen opende de aanval op Wilders. '16 miljoen Nederlanders zijn in de steek gelaten. We moeten het belang van Nederland voorop stellen. Wilders loopt weg voor deze verantwoordelijkheid.'

Uit het onderhandelingspakket, dat zaterdag naar buiten kwam, blijkt dat VVD en CDA ernst wilden maken met de bezuinigingen. Met onder meer het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek, verhoging van de btw, meer eigen bijdragen in de zorg, versnelde invoering van de hogere AOW-leeftijd, afschaffing van de basisbeurs voor studenten en een tijdelijke bezuiniging van 500 tot 750 miljoen op de ontwikkelingshulp, telt het pakket op tot een besparing van 14,2 miljard euro. Het tekort zou dan nog 2,8 procent bedragen in 2013.

Geestdrift
De komende dagen zijn van groot belang voor de verhoudingen op het Binnenhof in de nabije toekomst. Het Catshuisoverleg is mislukt, maar in de zeven weken van onderhandelingen groeide om het Catshuis heen de geestdrift om nu echt structureel te gaan hervormen. De oppositiepartijen, PvdA en D66 voorop, lieten zich daarbij niet onbetuigd. Nogal wat langjarige politieke taboes, zoals de hypotheekrenteaftrek, zijn inmiddels geslecht.

Nu moet duidelijk worden of Rutte en Verhagen hun pakket, in elk geval voor een deel, bij de Europese Unie mogen indienen en de rijksbegroting voor 2013 af mogen maken. De partijen die mogelijk te hulp kunnen schieten, PvdA, D66 en ChristenUnie voorop, moeten zich tegelijkertijd voorbereiden op een nieuwe verkiezingscampagne, waarin zij zo veel mogelijk afstand van het kabinet willen nemen.

Stofwolken
De vraag die sinds zaterdag als een schaduw boven de Nederlandse politiek hangt, is deze: lopen kabinet en Kamer vast in verdere polarisatie? Of ontstaat, als de stofwolken rond het Catshuis zijn opgetrokken, een nieuwe consensus die ongewone politieke coalities mogelijk maakt?

 
Lopen kabinet en Kamer vast in verdere polarisatie? Of ontstaat, als de stofwolken rond het Catshuis zijn opgetrokken, een nieuwe consensus die ongewone politieke coalities mogelijk maakt?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden