Analyse: kabinet-Rutte nadert maximale spreidstand

Crises kunnen een kabinet sterker maken. Maar of dat geldt voor dit kabinet is maar zeer de vraag.

Het kabinet-Rutte. Beeld anp

Crises kunnen een kabinet sterker maken. Verontwaardiging over kunstsubsidies, gesputter in de media over het rechtse beleid en pogingen om te komen tot een links front werkten het afgelopen jaar vooral als cement in de samenwerking tussen Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders.

Uitdagingen van een geheel andere categorie dienen zich nu aan. De dreigende escalatie van de eurocrisis en onzekerheid over de economische situatie in de Verenigde Staten maken dat de Miljoenennota 2012 al vóór verschijnen goeddeels achterhaald is.
In de Macro Economische Verkenningen van het Centraal Planbureau (CPB) wordt rekening gehouden met een 'zwart scenario'. Daarin zou het begrotingstekort in 2012 oplopen tot maximaal 4,4 procent. In het regeerakkoord is afgesproken dat in zo'n geval miljarden aan extra bezuinigingen nodig zijn.

Het zijn omstandigheden die een normaler kabinet boven zichzelf zou kunnen doen uitstijgen. Maar dit is geen gewoon kabinet, maar een minderheidskabinet dat ideologisch al op veel punten in de spreidstand staat.

De PVV heeft enorm ingeleverd op haar behoudend linkse economische programma, door te tekenen voor 18 miljard aan bezuinigingen. Extra bezuinigingen zouden vooral bij die achterban pijn doen.

Daartussendoor speelt Griekenland. De PVV heeft meermalen gezegd dat het kabinet een probleem zou hebben als de leningen aan dat land niet 'tot op de laatste eurocent' worden terugbetaald.
Formeel is er voorlopig ook geen sprake van directe schade van de
europerikelen voor de Nederlandse belastingbetaler. Het echec rond Griekenland staat begrotingstechnisch 'buiten haken', zo legt minister De Jager van Financiën steeds uit. Eventuele verliezen op het noodfonds belanden pas ruim ná de zittingsperiode van dit kabinet in de nationale boekhouding.

Maar dat is de formele werkelijkheid. Er is nog een andere.
De kans dat Griekenland ergens de komende maanden omvalt, met alle gevolgen van dien, wordt iedere dag groter. De kans dat ergens in het komende jaar de regering extra bezuinigingen moet afkondigen, groeit evenzeer. Gaat Geert Wilders dan aan Henk en Ingrid uitleggen dat die twee zaken niets met elkaar te maken hebben? Gaat hij tekenen voor nieuwe bezuinigingen en die tegenover zijn achterban verdedigen?

Binnen de coalitie maken ze zich daar weinig illusies over: neen. Eerder zal Wilders de Griekse kwestie aangrijpen om zijn handen van alle bezuinigingen af te trekken. Dat kan hij doen met argumenten die zijn achterban wél begrijpt: hij had immers steeds gewaarschuwd!

De uitwijkmogelijkheden voor het kabinet nemen intussen af. De bereidheid bij de oppositie om het kabinet de helpende hand toe te steken, slinkt. Met grote verbazing en bezorgdheid is in dat verband deze week gekeken naar de manoeuvres van de PvdA rond het pensioenakkoord.

PvdA-leider Cohen dreigde aan de vooravond van een eventueel akkoord dat het kabinet precies zal moeten doen wat zijn partij wil, anders zal hij nul op het rekest geven. Dan wenden CDA en VVD zich maar tot hun gedoogpartner en mag Wilders 'de stekker uit het kabinet trekken', zei hij.

In coalitiekringen werd er donderdag op gegokt dat de PvdA uiteindelijk wel zal instemmen. Het pensioen­akkoord is immers in lijn met de ideeën van de PvdA zelf. Tegenstemmen, zelfs ermee dreigen, is zeer riskant voor de PvdA.

Dat de PvdA er toch voor koos om publiekelijk luid te opponeren, werd in coalitiekring uitgelegd als teken van grote onzekerheid en ongemak. De sociaal-democraten zitten kennelijk wel erg klem tussen hun eigen achterban en de concurrentie ter linkerzijde van de SP. 'Het moment dat ze een daad stellen, ook als ze daarmee indirect het kabinet laten vallen, komt duidelijk dichterbij', zegt een veteraan uit het liberale kamp. 'En de gang van zaken rond het pensioenakkoord maakt wel duidelijk dat de inhoud daar niets mee te maken hoeft te hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.