Analyse: het politieke midden is terug

De PvdA en de VVD boeken vandaag allebei een enorme verkiezingsoverwinning. Samen met het CDA en D66 behalen de middenpartijen maar liefst 105 zetels. Het politieke midden is terug. En Europa is de grote winnaar van de avond.

Lijsttrekkers Diederik Samsom (PvdA) en Mark Rutte (VVD) na afloop van het verkiezingsdebat van de NOS in de Tweede Kamer. Beeld anp

De campagne werd een tweestrijd, zoals van tevoren werd voorspeld, alleen verving de PvdA de SP als links alternatief voor de VVD. En behaalden de twee protagonisten van de verkiezingen veel meer zetels dan elke peiling voorspelde.

Grootste slachtoffers van de tweestrijd: de PVV en de SP, wier kiezers massaal overliepen naar de VVD en de PvdA. De SP wint helemaal niets, de PVV verliest liefst 9 zetels. Kiezers op links en op rechts zochten weer het midden op. Een aantal kiezers zocht zijn heil bij kleine partijen; de SGP wint een zetel en ouderenpartij 50Plus stormt met drie zetels de Tweede Kamer binnen.

Europa
Ook opvallend: de opzet van Wilders om van de verkiezingen een groot referendum over Europa te maken, lijkt zich als een boomerang tegen hem te hebben gekeerd. De euro-kritische partijen, de PVV voorop, zijn de verliezers van de avond. De grote winnaars zijn pro-Europa.

De flankpartijen hebben grote schade opgelopen, terwijl het politieke midden in totaal veel sterker is geworden. D66 komt relatief ongeschonden uit de strijd. De partij wint twee zetels, zo lijkt. Het CDA verliest fors, maar dat lag in de lijn der verwachting. VVD, PvdA, CDA en D66 halen samen als middenpartijen maar liefst 105 zetels.

Middencoalitie
De uitslag laat weinig aan duidelijkheid over: er komt een middencoalitie. VVD en PvdA kunnen het alleen af, eventueel met een 'oliemannetje' erbij. In 1998 haalden VVD en PvdA samen ook een meerderheid, maar toch kwam D66 erbij in het kabinet Paars II.

Een ding is zeker: de VVD en PvdA zijn tot elkaar veroordeeld. Coalities over links of over rechts zijn alleen in theorie mogelijk. De vorige gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV haalt nu nog maar 69 zetels.

Eenmaal aan de onderhandelingstafel zullen beide partijen flink moeten bewegen. Over belangrijke thema's - de koers in Europa, de uitweg uit de crisis, de financiering van de zorg en de aanpak van de woningmarkt - denken Mark Rutte en Diederik Samsom heel verschillend.

Wat de onderhandelingen wellicht makkelijker maken dan twee jaar geleden is dat de Europese regels ten opzichte van 2010 strenger en duidelijker zijn geworden. In Europees verband hebben alle landen beloofd toe te werken naar begrotingsevenwicht in 2017. Het CPB berekende afgelopen juni dat er daartoe 25 miljard bezuinigd moet worden. En dat is bovenop de miljardenbezuinigingen die door het vorige kabinet zijn ingeboekt. En bovenop de bezuinigingen uit het Lenteakkoord. Ga er maar aan staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden