Analyse VMBO Maastricht

Analyse eindexamenaffaire: Schoolvoorbeeld van onvermogen

Falend bestuur en een toezichthouder die uitgaat van vertrouwen. Dat is de conclusie na het examen-echec op het VMBO Maastricht. De gedupeerde leerlingen hebben er weinig aan. 

Leerlingen van het VMBO Maastricht die te horen kregen dat hun eindexamens ongeldig waren verklaard in de kamer van Minister Slob voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media, zijn op het ministerie om aandacht te vragen voor hun situatie. Beeld ANP

Toen de 16-jarige Max dit voorjaar thuiskwam met zijn cijferlijst van de schoolexamens, leidde dat tot hilariteit. Bij het vak ‘2D en 3D-vormgeving’ stond het cijfer 7,5. Afgerond een 8. Een keuzevak dat volgens zijn moeder Marika de Bruijn, ‘op het rooster stond met een docent die niemand kende, in een lokaal dat niet bestond’. Een vak waarin de scholier geen les had gehad. ‘Nou Max, dat heb je mooi verdiend, lachten we. We hebben het erbij gelaten.’

Nee, de ouders van de scholier hadden niet het idee dat het veel zin had om nog eens verhaal te halen bij de school. Samen met de ouders van een vijftiental andere leerlingen hadden ze het afgelopen jaar al meerdere klachten ingediend bij de leiding van het VMBO Maastricht en bij de onderwijsinspectie. Ze voerden gesprekken met directie van de school en de koepel LVO Maastricht. Telkens kaartten ze dezelfde problemen aan: de gigantische lesuitval, de administratieve chaos, de overvolle klassen en het gerommel met de schoolexamens.

Het is een pijnlijke constatering in het toch al wrange eindexamendebacle: zowel de onderwijsinspectie als de schoolleiding van het VMBO Maastricht was al in november 2016 op de hoogte van problemen die 354 eindexamenkandidaten uiteindelijk hun diploma zouden kosten. De affaire wordt al het ‘fipronilmoment’ van de onderwijsinspectie genoemd, vrij naar het optreden van voedselwaakhond NVWA die ondanks signalen over het gebruik van het giftige middel te laat ingreep.

De nasleep

Wat betreft de school was onderwijsminister Arie Slob eerder deze week duidelijk. ‘Het zijn wantoestanden door bestuurlijk falen waarvan meer dan 350 leerlingen het slachtoffer zijn geworden.’ Het rommelt al jaren binnen de koepel. Ouders in Maastricht hebben zo weinig vertrouwen in de scholen van het LVO – de belangrijkste onderwijsaanbieder in de stad – dat circa 1.400 kinderen elders naar school gaan.

In de nasleep van de eindexamencrisis zijn tot nu toe twee bestuurders van LVO opgestapt. De vraag is of het daarbij blijft nu steeds meer misstanden aan het licht komen.

Minstens even zorgwekkend als het bestuurlijk falen van de onderwijskoepel is het feit dat de onderwijsinspectie de enorme problemen rond de schoolexamens niet heeft geconstateerd. De instantie begon eind 2016 een onderzoek naar het VMBO Maastricht naar aanleiding van de vele klachten van ouders. Eerder was de vmbo-basisafdeling van de school al als ‘zwak’ bestempeld en onder verscherpt toezicht geplaatst. Maar pas toen een anonieme klokkenluider na de eindexamens de inspectie tipte, ontrolde zich het examen-echec. 

Een extern onderzoek naar het optreden van de onderwijsinspectie moet binnenkort van start gaan. Een inspectiewoordvoerder wil in afwachting daarvan weinig over het onderwerp loslaten. Hij komt wel met een rijtje cijfers. Er waren dit jaar ruim 211 duizend eindexamenkandidaten, verspreid over 635 scholen, op 1.400 verschillende vestigingen. En er waren 20 inspecteurs die toezicht op middelbare scholen en besturen moeten houden. Met andere woorden: de middelen zijn beperkt.

Er speelt meer mee. In 2010 werd de Wet goed onderwijs, goed bestuur van kracht, die regelt dat scholen zelf moeten toezien dat de wet wordt nageleefd. ‘Het onderwijs vond dat de inspectie zich te veel bemoeide met onderwijs’, zegt  onderwijsjurist Paul Zoontjens, hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg. ‘De overheid vond dat er meer verantwoordelijkheid bij de scholen moest komen.’

Wettelijke voorschriften

Een mogelijk gevolg van die toegenomen verantwoordelijkheid, denkt Zoontjens, is dat de inspectie ‘terughoudend’ heeft opgetreden toen de meldingen over het VMBO Maastricht binnenstroomden. ‘Als er klachten zijn ingediend bij de school, zouden die ook bij de raad van toezicht van de koepel terecht moeten komen.  Ik kan me voorstellen dat de inspectie gedacht heeft: de school moet het eerst zelf oplossen.’

Die werkwijze roept vragen op. De wet schrijft voor dat schoolexamens goed moeten worden geadministreerd. Het is de taak van de inspectie om op wettelijke voorschriften toe te zien. Zoontjens: ‘Sinds scholen dat zelf ook moeten doen, is de vraag: wie is als eerst aan zet?’ In dat schemergebied heeft kennelijk niemand voldoende verantwoordelijkheid genomen.  Als de examenaffaire iets aantoont, zegt de onderwijsjurist, is het hoe het ‘teruggeven van verantwoordelijkheid aan scholen kan falen.’ 

Het is ook de richting waarin de inspectie lijkt te wijzen. ‘Het is een systeem gebaseerd op vertrouwen. Schoolbesturen hebben veel autonomie’, merkte een woordvoerder deze week meermaals op. 

Falend bestuur en een toezichthouder die uitgaat van vertrouwen. Voor de leerlingen die de komende tijd hun schoolexamens moeten overdoen, zal het een onbevredigende conclusie zijn.

‘De inspectie kan zich verschuilen achter de wetgeving en de verantwoordelijkheid van de school’, zegt Marika de Bruijn, de moeder van Max en zelf onderwijsadviseur bij een ander schoolbestuur. ‘Maar ik vind dat als je er zo dicht bovenop hebt gezeten, en er zoveel signalen zijn geweest, je medeverantwoordelijk bent.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.