ANALYSE

Analyse: Clintons goede papieren versus Trumps gordijnbonus

Niet alle latino's stemmen op Clinton, niet alle witte pensionado's op Trump. Toch zal de uitslag een trend bevestigen.

Donald Trump en Hillary Clinton tijdens het verkiezingsdebat in oktober.Beeld reuters

Het kan nog steeds twee kanten op, met de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar hoe onvoorspelbaar ook, toch zal elke uitslag een bevestiging zijn van trends die we al kennen.

Als Hillary Clinton vandaag wint, wat volgens de peilingen het waarschijnlijkst is, zal het nieuwe latino-Amerika de doorslag hebben gegeven. Als Donald Trump vandaag wint, heeft het oude witte Amerika (voor het laatst?) zijn hakken in het zand gezet. De ene groep is geweldig in omvang gegroeid, de andere groep is geweldig in aandacht gegroeid. Nu is de vraag: welke groep vertaalt dat het best in een gedreven stembusgang?

Met andere woorden: het draait allemaal om de opkomst van de verschillende bevolkingsfracties. Wie legt het meeste gewicht in de schaal? Daarbij zijn eigenlijk maar een dozijn van de vijftig staten bepalend, wat het volgen van de verkiezingen een stuk makkelijker maakt. Hoe verdeelder een staat, hoe belangrijker die is voor de einduitslag.

270 is het magische getal

Want Amerika kiest zijn president niet direct, via een landelijke procedure waarbij alle uitgebrachte stemmen even zwaar wegen, maar indirect, via een systeem van kiesmannen. De kandidaat die in een bepaalde staat een meerderheid van de kiezers achter zich krijgt, verdient daarmee alle kiesmannen van die staat. Voor het presidentschap heb je de meerderheid van de kiesmannen nodig (in totaal 538), of wel minimaal de helft plus één: 270 is het magische getal.

Dat betekent bijvoorbeeld dat een staat als Californië wel belangrijk is, maar in verkiezingsrace-termen niet interessant. De Democraten zijn daar zo in de meerderheid, dat Republikeinse stemmen in een zwart gat verdwijnen. Hoe fervent je daar ook zou willen dat Trump president wordt, die stem valt letterlijk in het niet. Hij telt alleen mee voor de 'popular vote', de landelijke uitslag, maar dat is niet meer dan een statistiek - dit was de statistiek die Al Gore in 2000 won toen hij het presidentschap verloor.

Voor Alabama geldt hetzelfde, maar dan in spiegelbeeld. Ook oninteressant, maar dan omdat er zo veel Republikeinen wonen.

Zulke 'zekere' staten geven de twee kandidaten van beide kampen alvast een 'zekere' basis aan kiesmannen. Ze vechten alleen om de onzekere staten, waar ze dan ook de afgelopen dagen tijdens hun bliksemtoernees zo veel mogelijk hun gezicht lieten zien. Florida. North Carolina. Nevada. New Hampshire. En, iets minder onzeker: Pennsylvania en Colorado die nu naar Clinton neigen, Ohio, Iowa, en Arizona die naar Trump neigen.

De kandidaat die in een bepaalde staat een meerderheid van de kiezers achter zich krijgt, verdient daarmee alle kiesmannen van die staat.Beeld afp

Electoraal koffiedik

Volgens de peilingen heeft Clinton de beste papieren. Haar kansen worden geschat op zo'n 65 procent of meer. Ze staat in veel schommelstaten een paar procent voor, waardoor ze een redelijke marge lijkt te hebben. Met andere woorden: ze mag een paar van die staten verliezen, en wint dan nog steeds.

Trump zit minder ruim in zijn vel. Florida en North Carolina bijvoorbeeld lijken voor hem essentiële staten te worden. Verliest hij die, dan verliest hij de verkiezingen, hoogstwaarschijnlijk.

Vandaar dat Amerikaanse verkiezingswaarzeggers maandag de hele dag naar het electorale koffiedik van Florida zaten te kijken. Meer dan veertig miljoen Amerikanen hebben de afgelopen weken al gestemd (zo'n twee vijfde van de verwachte opkomst), van wie ruim zes miljoen in Florida, en dus is er van alles te zien in de opkomststatistieken. Hoewel de keuze zelf niet mag worden verklapt, verraden ze wel de etniciteit en het partijlidmaatschap van de kiezers. En dat zegt veel, al is nog niet duidelijk wat.

Wie wint?

In Florida zijn tot dusver veel meer mensen gaan stemmen dan vier jaar geleden. Drie groepen vallen daarbij op. De opkomst van Afrikaans-Amerikanen is met 9 procent gestegen (plus 70 duizend), wat goed nieuws is voor Clinton, omdat de vrees was dat die groep juist minder enthousiast over haar was dan over Obama. De opkomst onder latino's is met 87 procent gestegen (plus 450 duizend), wat ook goed nieuws is voor Clinton, omdat die met dank aan Trumps xenofobe opmerkingen in meerderheid op haar zullen stemmen. Maar de opkomst onder witte Amerikanen is met 27 procent gestegen (plus 900 duizend), wat goed nieuws is voor Trump, omdat dat in Florida vooral oudere pensionado's zijn die in meerderheid op hem zullen stemmen.

Maar wie wint? Niet alle latino's stemmen op Clinton (oud-Cubanen hebben rechtsere neigingen), niet alle witte pensionado's stemmen op Trump (de vrouwen hebben linksere neigingen). Bovendien is de vraag hoeveel van die vroege kiezers echt extra stemmers zijn, en of de verhoudingen op verkiezingsdag misschien anders zijn. Florida blijft dus spannend.

Gordijnbonus

In North Carolina speelt iets vergelijkbaars, al lopen de demografische scheuren daar vooral tussen de zwartere en jongere en hoger opgeleide steden enerzijds en het wittere oudere lager opgeleide platteland anderzijds.

Trump heeft eigenlijk beide staten nodig, en dan is hij er nog niet (Nevada en New Hamsphire zijn ook essentieel). Als hij er toch een verliest, moet hij in het noordoosten, in oude roestige staten als Pennsylvania en Michigan, veel boze witte kiezers uit de hoge hoed toveren die de peilers tot dusver niet hebben gezien.

Dat is de gordijnbonus: kiezers zouden tegen de peilers niet hebben durven zeggen dat ze op Trump gaan stemmen. Pas in het stemhokje komen ze volgens deze theorie voor hun keuze uit. Dan krijg je een Brexit-scenario, waarbij de oudere plattelanders het winnen van de jongere stedelingen. Dat is mogelijk, maar de achterstand op Clinton is significant. En ruraal Amerika is eindig.

Wie er ook wint: de verklaring wordt logisch. Nieuw Amerika versus oud Amerika. Ze bestaan allebei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden