Background

Analyse bezuinigingen: de krijgsmacht heeft helemaal geen bodem

De bodem is bereikt, verder inkrimpen is onverantwoord, roepen generaals en militaire vakbonden bij iedere bezuiniging op de krijgsmacht. Als we nog meer bataljons, squadrons of fregatten opdoeken, houden we een soort padvinderij over. Dergelijke geluiden zullen ook vandaag weer klinken, als het kabinet nieuwe bezuinigingsplannen presenteert, waarbij meer dan vijfduizend gedwongen ontslagen zullen vallen.

Een Nederlands F-16 gevechtvliegtuig met de vlammen uit de uitlaat bij vertrek voor de oefening Frisian Flag. Beeld anp

Is dat erg?

De Nederlandse krijgsmacht heeft helemaal geen bodem. Dat was wél het geval tijdens de Koude Oorlog, toen Nederland enkele Warschaupactdivisies moest vertragen om de Amerikanen meer reactietijd te gunnen. Maar sinds de val van de Muur hangt de inzet van de krijgsmacht samen met de ambities die Nederland koestert ter bevordering van de internationale rechtsorde. En die kan het kabinet zelf formuleren.

Beste kleine krijgsmacht
Nederland bouwde volgens deskundigen een van de beste kleine krijgsmachten ter wereld. Vergelijkbaar met die van Australië of Canada. Afgelopen twintig jaar werden 12.000 militairen uit de slagorde geschrapt, en werd bijvoorbeeld het aantal tanks van 1.000 naar 60 gebracht en het aantal F-16 jachtvliegtuigen van 212 naar 87 stuks. Dat bood ruimte om nieuwe spullen te kopen, waardoor een hoogstaand en redelijk zelfstandig legertje ontstond.

Nu kiest het kabinet voor een nog kleinere krijgsmacht. Defensie krijgt jaarlijks 8,5 miljard euro om bondgenootschappelijk grondgebied te beschermen, de internationale rechtsorde te bevorderen en binnenlandse onrusten en rampen te helpen bestrijden. Die taken zullen met 1 miljard euro minder moeten worden uitgevoerd: zodat 10 duizend van de 70 duizend banen verdwijnen, en hele wapensystemen en eenheden worden geschrapt. Alle tanks verdwijnen, alsmede de Cougar-helikopters en een groot deel van de
F-16's. De marine moet vier van de tien mijnenjagers inleveren en twee nog niet eens gebouwde korvetten.

Dan blijft nog steeds een krijgsmacht over die meer kan dan de padvinderij. De vier luchtverdedigingsfregatten van de marine zijn state of the art, evenals de twee amfibische transportschepen en de bijbehorende mariniersbataljons. De vier onderzeeërs schijnen zeer gewaardeerd te worden door buitenlandse inlichtingendiensten en blijven in de vaart. Ook de F-16 blijft een gevreesd luchtwapen en de luchtmacht houdt Chinook- en NH90-helikopters voor transporttaken.

Klap voor de landmacht
De verdwijning van de tank is een klap voor de landmacht. De huzaren zijn al sinds de Tachtigjarige Oorlog de vuist van het leger. Om doorbraken te forceren of een tegenstander verrassend in de flank aan te vallen. Maar dat zijn conventionele doctrines. De laatste jaren liepen de tankers voetpatrouilles door Uruzgan en bleven hun 10 miljoen euro per stuk kostende Leopard 2's op de kazerne. Diehards wijzen erop dat de Denen en Canadezen wel hun tanks gebruiken in Afghanistan, maar die hebben dan ook geen Apache-gevechtshelikopters.

De Nederlandse krijgsmacht wordt minder breed inzetbaar. En minder zelfstandig. Dan lijkt een toekomstige missie meer op die van de Denen. Die dragen in de Afghaanse provincie Helmand slechts verantwoordelijkheid voor één district, als deel van een Britse taskforce.

Status van Nederland
Ook het zogeheten voortzettingsvermogen wordt aangetast. Als je minder soldaten hebt om te rouleren, hou je een missie minder lang vol. Dit alles heeft weer gevolgen voor de status van Nederland. De ambities, zo lijkt het, moeten worden bijgesteld.

Het parlement moet de bezuinigingsplannen op twee punten kritisch bekijken: wordt de Haagse bureaucratie wel hard genoeg aangepakt en ontstaat eindelijk een duurzame defensiebegroting? Simpel gezegd: kunnen de overgebleven F-16's en fregatten wel rekenen op brandstof en reserveonderdelen? Defensie lijkt te kampen met een besturingsprobleem waarbij Haagse afdelingen uitdijen en waar overschrijdingen van 400 miljoen euro uit de kast kunnen tuimelen. Tegelijkertijd klagen de generaals op hun kazerne dat zij conflicterende opdrachten krijgen en voor ieder wissewasje toestemming moeten vragen aan Den Haag.

Dat soort dingen bedreigt de kwaliteit van de krijgsmacht meer dan één wapensysteem minder of wat langer doorvliegen met de F-16. Van de beroepstrots onder militairen is weinig over. Iedere kanonnier, ritmeester of brigade-generaal wil op een professionele manier zijn werk kunnen doen. Maar als je zelf je laarzen moet kopen in een dumpwinkel, als voertuigen stil staan omdat de brandblusser niet gekeurd mag worden en het brandstofbudget voor oefeningen verdampt, dan ervaar je - zoals militairen zeggen - een 'knakmomentje'. Dat gevoel moet niet permanent worden.

Volg de Volkskrant op Twitter
Word vriend van de Volkskrant op Facebook

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden