Nieuws AEB

Amsterdamse wethouder stapt op vanwege problemen met afvalverwerker

De Amsterdamse wethouder van financiën en economische zaken, Udo Kock, stapt met onmiddellijke ingang op. In zijn ontslagbrief aan burgemeester Femke Halsema zegt de D66-wethouder zich niet te kunnen vinden in de oplossing die het college wil voor de problemen bij het Afval Energie Bedrijf (AEB).

Udo Kock, de Amsterdamse wethouder van financiën en economische zaken. Beeld Julius Schrank

Volgens Kock is uit onderzoek gebleken dat de crisis bij AEB het beste kan worden bestreden door het bedrijf volledig te privatiseren. Maar het college zou liever in zee gaan met publieke partijen. Die optie kost de stad volgens de vertrekkende wethouder meer geld, geeft meer financiële risico’s en minder kans op een succesvolle doorstart. ‘Ik kan geen verantwoordelijkheid dragen voor een besluit dat evident risicovol en onnodig kostbaar is voor Amsterdam en haar inwoners’, aldus Kock.

AEB is verantwoordelijk voor het recyclen en verbranden van afval. Het bedrijf kampt met technische mankementen en miljoenentekorten en om veiligheidsredenen liggen sinds juni vier van de zes verbrandingsovens stil. Dat is niet alleen een Amsterdams probleem. Bij AEB wordt ook veel afval uit de rest van Nederland en zelfs uit het buitenland verwerkt. Het is een verzelfstandigd bedrijf waarvan de gemeente Amsterdam 100 procent aandeelhouder is.

Puinhoop

De crisis is voor Amsterdam zo ingewikkeld omdat de gemeente zowel klant als aandeelhouder is van AEB. Uit financieel oogpunt, de verantwoordelijkheid van Kock, is de afvalcentrale vooralsnog een rampzalig bezit waar de komende tijd tientallen miljoenen in geïnvesteerd moeten worden. Tegelijkertijd heeft de gemeente het bedrijf nodig om politieke doelen te bereiken, zoals het terugdringen van CO2-uitstoot, recycling van afval en het verwarmen van duizenden huishoudens via stadsverwarming. Wanneer de gemeente het eigendom van de centrale uit handen geeft, raken die doelen mogelijk uit zicht. 

Dat Kock daarin de keuze maakt voor de financieel minst riskante optie, wekt geen verbazing. Voordat hij wethouder werd in Amsterdam, werkte hij veertien jaar bij het Internationaal Monetair Fonds, een instelling waar een sterk geloof in de heilzame werking van de vrije markt gemeengoed is. Burgemeester Femke Halsema schrijft in haar brief over Kock ook dat diens voorkeur ‘gelet op zijn invulling van de portefeuilles Financiën en Deelnemingen’, begrijpelijk is. Maar in het college, waar verder ook GroenLinks, PvdA en SP deel van uitmaken, wordt die ‘invulling’ in dit geval dus niet gevolgd. Zij vrezen duidelijk dat de burgers van Amsterdam uiteindelijk slechter af kunnen zijn wanneer belangrijke dienstverlening in handen komt van marktpartijen.

Udo Kock (49) werd in 2014 door zijn partij als ‘financieel powerhouse’ naar Amsterdam gehaald om orde op zaken te stellen bij de hoofdstedelijke afdeling financiën. Die werd destijds geplaagd door een gênante rij van missers. Met als hoogtepunt de ambtenaar die per ongeluk 188 miljoen euro aan woonkostenbijdrage overmaakte naar Amsterdamse minima. Het had 1,88 miljoen moeten zijn, foutje met een komma. In het onderzoek dat de raad deed naar de financiële puinhoop, werd de oorzaak samengevat met de conclusie dat bijna niemand de politiek ingaat met als doel het kasboek van de gemeente op orde te brengen. ‘Ik wel’, zei Kock destijds trots. 

Schuld afschuiven

Als wethouder financiën oogstte hij de afgelopen jaren veel lof. Maar in een ander dossier liep hij wel averij op. Zijn poging om een hoofdstedelijke rondvaartmarkt te organiseren ontaardde in een grote bende, die uiteindelijk ook nog eens door de Raad van State van tafel werd geveegd. Kock wekte wrevel bij veel gemeenteraadsleden door in die affaire vooral schuld op anderen af te schuiven. Ook met zijn botte houding naar de gedupeerde reders maakte hij geen vrienden. Pas na grote politieke druk kon er een schoorvoetend sorry af richting de honderden ondernemers die hij met zijn mislukte hervormingen grote kosten en slapeloze nachten had bezorgd.

Ook in zijn aanpak van de crisis bij AEB probeerde Kock opzichtig om niet de schuld te krijgen van de puinhoop bij het bedrijf waar hij als wethouder deelnemingen op moest toezien. Hij stuurde de Raad van Commissarissen naar huis, verwees moeilijke vragen steevast door naar de leiding van AEB en hij liet zijn woordvoerder consequent benadrukken dat AEB niet alleen in zijn portefeuille zat, maar ook in die van GroenLinks-collega Marieke van Doorninck. Kock ‘respecteert’ nu dat Van Doorninck samen met een meerderheid van het college voor een andere optie kiest dan hij, maar wil daar dus niet meer de verantwoording voor nemen. 

Die beslissing blijft vooralsnog zonder grote politieke consequenties voor het stadsbestuur. D66 wil niet breken met het college en gaat op zoek naar een opvolger van Kock. Tot die tijd worden zijn portefeuilles verdeeld over de nog zittende wethouders. 

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat daadsdebatten op verzoek van Udo Kock achter gesloten deuren werden gevoerd. Dat klopt niet.

Meer lezen over het afvalschandaal in Amsterdam?

Verouderde, onveilige en sterk vervuilende ovens, ingewikkelde contracten: waar ging het mis bij de Amsterdamse afvalverwerker AEB? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden