Amsterdamse stress is naar Eindhoven overgewaaid

Ajax - PSV is de moderne klassieker van de eredivisie. Zaterdag speelt de kampioen van dit decennium tegen de regent van de vorige tien jaar. De vroegere PSV-voorzitter Van Raaij: 'In mijn tijd zeiden we nooit dat we kampioen moesten worden. We werden het alleen.'

De sfeer van Ajax - PSV, de kraker van zaterdag tussen de achtervolger en de koploper, is weerspiegeld in het wezen van de aanvoerders. Mark van Bommel van PSV is als een oude krijger op jacht naar zijn misschien laatste scalp. Nietsontziend, bewondering wekkend bij de een en afschuw bij de ander.


Hij valt schitterend, scheldt op de scheidsrechter als Wilders op Rutte, verdeelt en heerst, soms. Hij is de prof die gepaste en ongepaste trucs meenam uit buitenlandse stadions in Barcelona, München en Milaan. Van Bommel is de frontsoldaat van de trainer, Kleine Generaal Dick Advocaat. Aan hun zijde leert adjudant Kevin Strootman het vak. De sympathieprijs gaat aan ze voorbij, maar die hoeven ze ook niet.


De andere kapitein, Siem de Jong van Ajax, is bijna lief. Aardige lach, jongensgezicht, wars van cynisme, vlijtig uitbater van de Ajaxfilosofie. De ene keer uitblinken, dan weer totaal onopvallend rondjes draven in het eeuwige Amsterdamse combinatiespel. Soms zou je hem een scheutje Van Bommel willen toedienen.


De recalcitrante Van Bommel kent zijn bijna heilige opdracht: na vijf jaar de schaal terughalen naar Eindhoven. De Jong wil gewoon kampioen blijven, maar niet ten koste van alles.


De omkering in voetballand is opmerkelijk en sensationeel. De stress is verhuisd van Amsterdam naar Eindhoven. Over Ajax is na jaren van orkaankrachtig rumoer - het gevolg van gebrek aan succes en een intense zoektocht naar zichzelf - een bijna ongeloofwaardige rust neergedaald, terwijl de resultaten wat tegenvallen. Bij PSV loert onrust, ondanks de koppositie. Die paradox is vreemd.


De oorzaak is de uitgangspositie. PSV is globaal gesteld de kampioen van het vorige decennium, de beste van 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, 2007 en 2008. Winnen ging ogenschijnlijk vanzelf. Trainer Guus Hiddink was in het midden van die periode de oude, wijze meester die zich zelfs bijbaantjes als bondscoach in verre landen kon permitteren.


Bij Ajax kon het voor luttele minuten verlaten van het toneel al fataal zijn. Mes in de rug. Ajax broddelde en was een arena vol frustratie. De revolutie van Cruijff was onontkoombaar. Uitgerekend toen bestuurlijk gekrakeel nieuwe dieptepunten bereikte, in 2011 en 2012, greep Ajax twee vroege titels in het nieuwe decennium, met de onverstoorbare Frank de Boer als jonge veldheer. Het lijkt dit seizoen, nu de pionnen zijn uitgezet, of de revolutie even de tijd krijgt om op adem te komen. Alsof PSV even gretiger is dan Ajax, hongeriger ook.


Natuurlijk relativeert trainer Frank de Boer dergelijke uitgangspunten. Hoewel? 'Wat betreft de titel is de druk bij PSV groter. Maar bij Ajax willen en moeten we ook elk jaar kampioen worden. Je kunt niet zeggen: Ajax mag. PSV staat al een tijdje droog, dus zij willen wel heel erg graag. Dat merk je.'


In Eindhoven hebben ze genoeg van de droogte. Ze willen zich weer laven aan godendrank; de man die de lijnen trekt, kaartjesverkopers, scouts, directeuren, de trainer met zijn speciale missie, de teruggekeerde aanvoerder. De hunkering naar de titel is voelbaar, zichtbaar. Het verleden schrijnt, chagrijn wacht op zijn kans om te infiltreren.


'PSV was jarenlang de nieuwe hoofdstad van het voetbal', zegt schrijver Kluun, als geboren Brabander verknocht aan Ajax, dat hij al als tiener overal achterna reisde. 'PSV koesterde altijd het goede uit de provincie, dat gemoedelijke, gekoppeld aan professionalisme. Ajax was vorig decennium juist een koppeling van het aloude kapsones uit de hoofdstad en onprofessionalisme. De clubcultuur was volledig verziekt. Vandaar dat veel mensen zo'n gruwelijke hekel kregen aan Ajax. Als je binnenkwam, wist je meteen hoe de sfeer was: verziekt, met zwalkend beleid. Maar nu, na zo'n 18 jaar, keert de clubcultuur terug. Het lijkt zowaar weer op beleid. Voetballen met jonge, eigen voetballers. Daarom krijgt Ajax zo veel krediet, zelfs van buitenaf.'


Ajax heeft zichzelf enige nederigheid aangeleerd en doet pogingen de clubcultuur weer te omarmen, aangevoerd door het leger van hervormer Cruijff. PSV is nog steeds een bolwerk van professionalisme, maar heeft dat gemoedelijke imago wat afgezworen, hoe gevaarlijk dat ook kan zijn op de langere termijn. Op alle voorhoofden staat: KAMPIOEN MOET. De trainer kijkt alleen naar het eerste elftal, hij laat de Europa League sloffen, hij geeft talent mondjesmaat kansen.


'PSV heeft zichzelf die druk opgelegd', aldus Harry van Raaij, voorzitter in de gouden periode van het vorige decennium. 'Dat komt door al die investeringen van de laatste jaren, zeker in vergelijking met Ajax dat bijna alleen eigen jeugd opstelt. Dat valt anders in de publiciteit.'


Kijk je Van Raaij diep in zijn hart, dan vond hij in zijn tijd veel, zo niet alles beter. Dat blijkt ook tijdens het gesprek, als hij tussen de regels door kritisch is en zijn stem laat vergezellen door milde spot. Hij heeft het over 'die gemeentedeal van vorig jaar, en een dure technische directeur'. PSV redde zichzelf in financieel opzicht door de grond onder het stadion en het trainingscomplex voor bijna 50 miljoen te verkopen aan de gemeente Eindhoven. En wat technisch directeur Marcel Brands betreft? Destijds combineerde Hiddink die functies gewoon.


'In mijn tijd zeiden we nooit dat we kampioen moesten worden. We werden het alleen. Iedereen verwacht dat het nu gaat gebeuren. Dat moet ook, nadat het al zo veel jaren is mislukt, na een paar seizoenen waarin PSV bij de winterstop op ruime voorsprong stond en toch verloor. Daarover wordt automatisch veel geschreven en gesproken. Ook het publiek voelt dat. Dat is sneller ontevreden, door dat lange wachten op succes, door de hoge verwachtingen.'


Bij Ajax is de sfeer juist ogenschijnlijk rustig, zeker vergeleken met de broeierige laatste jaren. Ja, je hoort mensen fluiten na weer een flutduel. Maar de twee recente titels geven rust, net als de solide financiële situatie, de redelijke prestaties in de Champions League en de goede banen voor de vrienden van Cruijff. Ajax kan best tegen zijn verlies, als het dan maar op de Ajaxmanier gebeurt. Eigenlijk is het vooral wachten op de nieuwe Cruijff, een diamant van de opleiding.


Zes seizoenen verstreken zonder titel. Dat was sinds de jaren zestig niet meer gebeurd. PSV beleeft nu bijna hetzelfde. Stel dat PSV kampioen wordt, dan is dat vijf jaar na de vorige titel. Zo'n titelloze periode kwam niet meer voor sinds 1992-1997, toen PSV in ieder geval een aardig excuus had: Ajax was een van de beste ploegen van de wereld. Dat is nu bepaald niet zo.


PSV is dus een club met latente stress. Luister naar Kenneth Perez, die bij Ajax én PSV speelde. Hij kwam in 2007 van Ajax en keerde na een half seizoen alweer terug in Amsterdam, waar hij nu de A1 traint, naast zijn werk als analyticus bij EredivisieLive. 'Bij Ajax was het altijd hectisch. Bij PSV had je qua aandacht bijna niet het gevoel dat je bij een topclub zat, zo rustig was het. De instelling in Eindhoven was altijd: laat ze maar lullen in de hoofdstad en rollebollen met elkaar.


'PSV heeft de laatste jaren een veel zakelijker uitstraling gekregen, door de komst van directeur Tiny Sanders, door die deal met de gemeente, door dure spelers aan te trekken. Vroeger waren het vaker onbekende Brazilianen als Alex en Gomes, die heel goed bleken.


'Een paar jaar geleden verkocht PSV de parkeerplaats naast het stadion voor 10 miljoen euro: dat klinkt toch echt als Real Madrid. Maar de club heeft voor deze weg gekozen. Presteren. Winnen. Dan hoef je niet te beginnen over doorstroming van talent. Dat weet je als je Advocaat haalt.'


Cees Geel, de acteur uit Noord-Holland die zijn hart jaren geleden verloor aan PSV, vindt die nieuwe zakelijkheid juist mooi. Altijd ging het bij Feyenoord maar over de havenbaronnen die de club gingen redden, maar wanneer gebeurde dat dan? 'PSV handelde gewoon, met Sanders. Hup, klaar. Hartstikke slim gedaan. Het is bovendien een papieren maatregel, want PSV betaalt elk jaar 2,5 miljoen huur. Jonge spelers krijgen ook geregeld kansen: Van Ooijen, Depay, Locadia, Willems, de jonge verdediger Koch traint mee. Advocaat gooit ze in de ploeg als ze genoeg niveau hebben. Maar PSV heeft nu eenmaal de luxe van een heel goede selectie.'


Geel beseft dat de druk immens is, omdat PSV jarenlang 'verwend is geweest en sindsdien op een houtje bijt. Dan groeit de onvrede.' Hij wijst op het aanvallende gehalte van PSV, met al zijn doelpunten. 'Veel mensen hebben kritiek op de club, omdat een mening geven tegenwoordig belangrijker is dan verstand van zaken hebben.'


Met vertrouwen gaat hij kijken, zaterdagavond. Hoewel? Geel glorieert bijna avond aan avond in de musical Hij gelooft in mij, over het leven van André Hazes, als diens vriend Tim Griek. 'Om acht uur gaan we het toneel op. Vanaf negen uur, als de pauze begint, kijk ik op mijn iPad naar de eerste helft. Na de pauze hoef ik pas laat weer op.'


Zo'n wedstrijd is het wel, een duel dat je wilt zien. Ajax staat zes punten achter en moet eigenlijk winnen, net als vorig seizoen. Toen stond het duel pas ver na de winterstop op de kalender. Trainer De Boer barstte na de 2-0 bijna in tranen uit, zo tevreden was hij over de latere kampioen.


De Boer, deze week: 'Het is typisch zo'n moment om de druk op te voeren. Wij kunnen PSV tot op drie punten naderen. Die situatie moeten we benutten om ze het mes op de keel te zetten na de winterstop.'


Wie dan uiteindelijk kampioen wordt?


Van Raaij: 'Fifty-fifty: 50 procent voor PSV. De andere 50 procent voor Ajax, Feyenoord, FC Twente en Vitesse.'


Perez: 'Met deze selectie, met al dat scorend vermogen, moet PSV kampioen worden. Achterin zijn ze een beetje zwak, maar dat compenseren ze met goals.'


Geel: 'PSV.'


Kluun: 'Hoe gek het ook klinkt: na twee jaar proef ik iets van verzadiging bij Ajax. PSV moet en ik ben bang dat het ook gaat gebeuren. Om me heen proef ik ook iets van: laat ze maar weer eens winnen in Eindhoven, in het seizoen van hun 100-jarig bestaan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden