Analyse Hoofdstad keert zich tegen regeringsbeleid

Amsterdams gemeentebestuur zet zich af tegen het kabinet

Het aanstaande Amsterdamse gemeentebestuur en het kabinet: dat wordt knokken. Om te beginnen over uitgeprocedeerde asielzoekers. En dat is pas het begin. De vier eerste twistpunten.

2018-03-29 13:30:41 AMSTERDAM - Waarnemend burgemeester Jozias van Aartsen van Amsterdam houdt een toespraak tijdens de installatie van de nieuwe gemeenteraad na de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. Beeld ANP

Het rechtse Binnenhof en ‘knetterlinks’ Amsterdam staan lijnrecht tegenover elkaar in de kwestie over de krakende uitgeprocedeerde asielzoekers in de hoofdstad. Regeringspartijen VVD en CDA zien de gekraakte panden het liefst ontruimd, bleek donderdagavond tijdens een debat over de kwestie. De Amsterdamse gemeenteraad voelt daar niets voor.

Conflicten tussen het vrijgevochten Amsterdam en het landsbestuur zijn al zo oud als de Nederlandse democratie. Zeker nu er een links Amsterdams stadsbestuur op komst is terwijl er in Den Haag een rechts kabinet zetelt, zullen openlijke clashes de komende drie jaar niet kunnen uitblijven. Als eerste over de vluchtelingen, maar ook drie andere twistpunten dienen zich al aan.

Vluchtelingen

Het ruimhartige vluchtelingenbeleid van Amsterdam stuit wel vaker op weerstand in Den Haag. In 2015 botste de gemeente met het kabinet over de bed-bad-broodregeling. Het toenmalig kabinet van VVD en PvdA wilde het aantal opvanglocaties voor uitgeprocedeerde asielzoekers beperken tot een minimum, terwijl Amsterdam en andere grote gemeenten door wilden gaan met het bieden van nachtelijke opvang aan illegalen.

Dat was nog ten tijde van een Amsterdams college waarin ook de VVD zitting had. Nu zwaait GroenLinksleider Rutger Groot Wassink de scepter in de hoofdstad en is een geheel links college ophanden. ‘Niemand slaapt hier onder een brug’, zei hij in 2016 nog, verwijzend naar illegalen die zonder de opvang noodgedwongen op straat moesten slapen.

Nog voor het nieuwe stadsbestuur van GroenLinks, D66, SP en PvdA definitief is, is de botsing daar. Met Pasen kraakten zo’n zestig uitgeprocedeerde asielzoekers van de groep We Are Here twintig leegstaande panden. Een linkse meerderheid in de Amsterdamse gemeenteraad vroeg eigenaar Ymere vervolgens om gedurende de formatie geen aangifte te doen tegen de kraak. Het signaal: een nieuw college zal 24-uursopvang voor deze groep regelen.

‘Dat een linkse gemeenteraad besluit een misdrijf te gedogen en zichzelf boven de wet te stellen: onbegrijpelijk en onacceptabel’, reageerde VVD’er Daniel Koerhuis donderdagavond in de Kamer. Voor VVD en CDA is het een principekwestie: een ‘sluitend uitzetbeleid’ is al jaren hun streven. Zij vrezen een ‘aanzuigende werking’ als het Nederland onvoldoende lukt illegalen de grens over te zetten.

Ondanks de harde woorden in de Kamer hoeft Amsterdam voorlopig niet in te binden. Volgens minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken gaat het om een ‘lokale kwestie’ waar de landelijke politiek zich niet mee moet bemoeien. 

Daarmee is de confrontatie niet voorbij. Als het nieuwe college inderdaad met een 24-uursopvang komt, gaat dat lijnrecht in tegen de versobering van de opvang waar het kabinet op hamert.

Woningmarkt

Amsterdam bevrijden uit ‘de verstikkende klauwen van het kapitaal’, zo formuleerde SP-leider en woonwethouder Laurens Ivens tijdens de campagne het doel van de linkse partijen in de hoofdstad. Het aanpakken van astronomische huren is daarbij een van de belangrijkste doelen, een streven dat zonder twijfel zal terugkeren in het coalitieakkoord.

Via het Amsterdamse erfpachtstelsel heeft het nieuwe gemeentebestuur enige invloed op de huur van nieuwbouw. Ook kan de stad afspraken maken met woningcorporaties die bezit willen verkopen of in de vrije sector willen verhuren. Vooralsnog moet Amsterdam relatief machteloos toezien hoe particuliere eigenaren hun socialehuurwoningen, zodra ze vrijkomen, voor topprijzen verhuren. Dat is mogelijk dankzij landelijke wetgeving. Ivens lag daarover de afgelopen jaren geregeld met het ministerie van Binnenlandse Zaken in de clinch. Nu hij wordt gesterkt door een linkse coalitie ligt het voor dat hand dat hij die strijd nog harder zal spelen.

Sociale Zaken

Sociaal beleid is een bekend twistpunt tussen linkse gemeenten en Den Haag. Lokale bestuurders ergeren zich aan strikte landelijke regels, die royale ondersteuning van minima in de gemeente bemoeilijken. Zelf uitkeringen aanvullen mogen gemeenten niet, maar met allerhande regelingen proberen zij vaak toch de koopkracht te vergroten.

Amsterdam ligt al enige tijd op ramkoers met Den Haag over een experiment met ‘repressieloze bijstand’, waarbij werklozen naast hun uitkering zonder gevolgen 200 euro per maand mogen bijverdienen. Landelijk proberen CDA en VVD het experiment te verbieden, de stad zet door. Oud-vakbondsman Groot Wassink zal die lijn als beoogd wethouder van Sociale Zaken zonder twijfel doorzetten.

Schiphol

De hoofdstad is gebaat bij een goede verbindingen met de rest van de wereld, daar zijn ook de linkse partijen in de Amsterdamse gemeenteraad van overtuigd. Toch zal deze coalitie in de discussie over de groei van de Nationale Luchthaven vooral op de rem trappen, om geluidshinder en de uitwassen van het almaar groeiende toerisme in de stad te beteugelen. Minder goedkope vakantievluchten op de nationale luchthaven staan in de verkiezingsprogramma’s van alle vier de partijen.

Veel machtsmiddelen lijkt Amsterdam op dit vlak niet te hebben. Het luchtruim is een landelijke aangelegenheid en Schiphol ligt niet binnen de stadsgrenzen. Maar op het stadhuis herinnert iedereen zich nog hoe een piepjonge wethouder Lodewijk Asscher meer dan tien jaar geleden grote druk van VVD-minister Gerrit Zalm weerstond en weigerde de Amsterdamse aandelen in Schiphol te verkopen. Zo hield Amsterdam de privatisering van de nationale luchthaven tegen.

Dus is de stad nog altijd voor eenvijfde eigenaar van Schiphol. Dankzij die aandelen kan de stad ‘meedenken’ over de toekomst van Schiphol, schrijft D66-Amsterdam in zijn verkiezingsprogramma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.