nieuws

Amsterdam wil ‘online gebiedsverboden’ doorzetten: ‘Bang dat ze grens van opruiing oprekken’

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema houdt vast aan een proef met ‘online gebiedsverboden’. Vorige week veegde de rechter nog de vloer aan met deze maatregel, daarom probeert ze het via een andere juridische route.

Niels Waarlo
Oproepen tot blokkade van snelwegen, zoals die van Extinction Rebellion, zijn al  onder de noemer 'opruiing' te vervolgen via het strafrecht. Beeld Joris van Gennip voor de Volkskrant
Oproepen tot blokkade van snelwegen, zoals die van Extinction Rebellion, zijn al onder de noemer 'opruiing' te vervolgen via het strafrecht.Beeld Joris van Gennip voor de Volkskrant

Net als andere burgemeesters vindt Halsema dat ze te weinig middelen heeft om online-oproepen tot geweld en rellen aan te pakken. In navolging van Utrecht kan ook Amsterdam worden ‘teruggefloten’ door de rechter als het online gebiedsverboden oplegt, schrijft Halsema in een brief aan de Gemeenteraad. Mocht dat inderdaad gebeuren, dan voelt de landelijke politiek zich geroepen om de wetgeving aan te passen zodat burgemeesters wél online kunnen ingrijpen, hoopt ze.

Met ‘online gebiedsverboden’ willen burgemeesters het mensen tijdelijk verbieden zich op sociale media te uiten of oproepen te herhalen. Maar vorige week tikte de rechter de Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma op de vingers voor het gebruik hiervan. Dat draaide om een 17-jarige jongen uit Zeist die op berichtendienst Telegram had opgeroepen met vuurwerk naar de Utrechtse Kanaalstraat te komen, en die een dwangsom van 2.500 euro tegemoet kon zien als hij dat zou herhalen. Dijksma had volgens de bestuursrechter de vrijheid van meningsuiting niet mogen beknotten, bovendien had ze niets te zeggen over wat er zich online afspeelt.

Halsema is nu van zins om via een andere juridische route toch vergelijkbare maatregelen te nemen. Niet middels lokale regelgeving over de ordehandhaving, maar middels de landelijk vastgelegde Gemeentewet. Ook daarin staan bevoegdheden van burgemeesters over de handhaving vastgelegd.

Relatief traag

Dit gaat voor de rechter weinig uitmaken, denkt hoogleraar digitale surveillance Marc Schuilenburg van de Erasmus Universiteit. ‘Wat burgemeesters nu hebben aan middelen, is echt alleen bedoeld voor de fysieke wereld. Ze doet dit denk ik vooral om de wetgever onder druk te zetten om wetten aan te passen.’

Samen met veertig andere burgemeesters ondertekende Halsema maandag een opiniestuk in NRC om te pleiten voor een wijziging van de ‘verouderde’ wetgeving. Online-oproepen tot geweld ‘vallen in sommige gevallen blijkbaar buiten de wet’, schreven ze naar aanleiding van de rechterlijke uitspraak in Utrecht. Wat hen betreft is de wet dus aan vernieuwing toe.

Wie zich schuldig maakt aan opruiing, is al te vervolgen via het strafrecht: zo ging het ook met de zeven activisten van Extinction Rebellion die het Openbaar Ministerie vorige maand liet aanhouden nadat ze hadden opgeroepen tot een blokkade van de A12. Een rechter kan hier vervolgens over oordelen.

Dit proces verloopt doorgaans relatief traag, vaak grijpt justitie pas in als ordeverstoringen al hebben plaatsgevonden. Burgemeesters nemen daarom liever op eigen houtje beslissingen, ziet Schuilenburg, die hun frustratie wel kan begrijpen. Toch is hij kritisch. ‘Ik ben bang dat ze de grens van wat opruiing is gaan oprekken, uit angst dat er risico’s voor de openbare orde ontstaan. En dat zo ook het demonstratierecht onder druk komt te staan, bijvoorbeeld omdat ambtenaren oproepen tot protest al snel kunnen interpreteren als opruiing.’

Sheriffs

Hij neemt al jaren een ontwikkeling waar waarbij burgemeesters zich ontpoppen tot ‘sheriffs, die alle middelen aangrijpen om risico’s te voorkomen. Je ziet al dat demonstraties relatief snel worden verboden met het oog op openbare-ordeverstoringen.’

Gemeenten hebben daarnaast niet genoeg personeel om het internet te monitoren, laat staan genoeg gekwalificeerd personeel, denkt hij. In het fysieke domein zijn de bevoegdheden van een burgemeester duidelijk afgekaderd door de grootte van de gemeente. Op het internet is dat beduidend minder makkelijk. ‘Er dreigt dan iets merkwaardigs te gebeuren: dat burgemeesters hun bevoegdheden uitbreiden naar andere gemeentes waar iemand iets online zet.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden