Column

Amsterdam verjaagt armen, maar niet heus

Sako Musterd, hoogleraar stedelijke geografie aan de Universiteit van Amsterdam, ging er deze week in een vraaggesprek met NRC Handelsblad hard in. 'Straks wonen alleen nog de rijken in de stad', was de kop boven het artikel, en dat was een adequate samenvatting.

Beeld anp

Je hoeft geen verstokte communist te zijn om te vinden dat een stad in het ideale geval een mengelmoes is van verschillende inkomensgroepen. De vraag die vooral bij mij opkwam was: is het echt zo?

In het vraaggesprek laat Musterd weinig ruimte voor twijfel. 'Op een bepaald moment zullen flinke delen van de stad niet meer toegankelijk zijn voor bepaalde mensen', zegt hij. 'Dat kunnen essentiële servicemedewerkers zijn, zoals docenten, verplegers of agenten. Voor hen is het moeilijk overeind blijven.' De middenklasse kan de stad niet meer betalen. Echt?

Dit maakt nieuwsgierig naar het fundament van deze stelling. En hier doet zich een interessante kwestie voor. Een verwisseling van studies, namelijk. In het stuk in NRC stond de titel van de studie niet vermeld. Al googelend kwam ik op Gentrification in Amsterdam: assesing the importance of context, gepubliceerd in Population, Space and Place. Via Google Scholar is de laatste versie voor publicatie toegankelijk. Musterd is een van de auteurs.

Het is een prima wetenschappelijk artikel, dat ik met rode oortjes gelezen heb, en dat exact het omgekeerde laat zien van wat Musterd in NRC beweert.

De auteurs schetsen het normale patroon van 'gentrification' of 'verheffing' van wijken. Rijke mensen jagen arme mensen de buurt uit. Maar, schrijven ze, de studies hierover gaan veelal over Angelsaksische huizenmarkten. Die zijn regelvrij en liberaal. Dat zou in een gereguleerde huizenmarkt toch anders kunnen uitpakken.

Vandaar Amsterdam, dat door de auteurs als een 'extreem voorbeeld' van een gereguleerde huizenmarkt wordt getypeerd. Daar zou je allicht een veel subtieler proces van verandering van wijken kunnen aantreffen, waarvan ook zittende bewoners zouden kunnen profiteren. Dit noemen ze 'marginal gentrification', geleidelijke verheffing, in contrast met 'stage gentrification', de wegjaagvariant.

Geleidelijke verheffing, schrijven ze, is feitelijk inzet van het overheidsbeleid in Amsterdam: wat meer koop, wat meer dure huur, wat minder sociale woningbouw, terwijl er wel allerlei restricties blijven gelden.

De auteurs gebruiken een puike dataset, met inkomens en verhuisbewegingen van alle Amsterdammers tussen 1999 en 2008, en analyseren op grond hiervan het 'verheffingsproces'.

Hun hoofdconclusie: 'Gentrification processes in Amsterdam do not provide direct evidence of direct displacement, exclusionary displacement processes or decreasing levels of social mix.' En: 'De data laten er geen bewijs voor zien dat bewoners economisch gemarginaliseerd worden en vervolgens wegtrekken.' De auteurs schrijven over de 'zachte uitkomsten van verheffing' in Amsterdam.

Het artikel kortom, concludeert exact het omgekeerde van wat Musterd in de NRC zei.

In de loop van de vrijdag bleek me dat Musterd had gesproken over een ander artikel, een working paper (nummer 17) van het Centre for Urban Studies. Een geestig misverstand. En ja, dat artikel biedt enige basis voor de uitspraken, op basis van verhuisbewegingen, al gaat de empirie niet om de midden- maar om de onderkant van inkomens, en is de beweging allerminst zo dramatisch als Musterd in de NRC wil doen geloven. In het paper heet het: 'These data highlight a gradual shift of poverty away from the city, particularly the center, towards the region.'

Dat er wat minder arme mensen komen te wonen in het centrum van Amsterdam - sorry, dat heeft geen effect op mijn nachtrust.

Opvallend detail: in de recente studie vind ik geen verwijzing naar het eerdere artikel.

Laat ik het merkwaardig noemen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?

frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden