nieuws onderwijs

Amsterdam onderzocht oprichting islamitische school om Haga Lyceum te ondermijnen

De gemeente Amsterdam onderzocht dit voorjaar of zij zou kunnen regelen dat er een tweede islamitische middelbare school in de stad zou komen. Zo had het omstreden Cornelius Haga Lyceum moeten worden ondermijnd.

Kinderen bidden op het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dit blijkt uit documenten die de Volkskrant heeft verkregen via de Wet openbaarheid van bestuur.

Begin dit jaar waarschuwde de AIVD voor antidemocratisch onderwijs en salafistische indoctrinatie op het Haga Lyceum. In maart werden die waarschuwingen openbaar. Daarop adviseerden ambtenaren het gemeentebestuur om een ‘actief sturende rol’ in te nemen bij het oprichten van een alternatieve islamitische middelbare school. Burgemeester Femke Halsema en onderwijswethouder Marjolein Moorman (PvdA) zagen daar vervolgens van af omdat het stichten van een school ‘geen taak is van de overheid’.

Een concurrerende school wordt op het stadhuis al veel langer gezien als een belangrijk wapen tegen het Cornelius Haga Lyceum, blijkt uit de documenten, die vanaf dinsdag voor iedereen zijn in te zien. In 2017 werd er zelfs een symposium georganiseerd waar vertegenwoordigers van Amsterdamse middelbare scholen en islamitische basisscholen de mogelijkheden bespraken. De Stichting Islamitisch Onderwijs (SIO), waar het Haga Lyceum onder valt, was op dat moment nog in juridische procedures verwikkeld om te mogen starten.

‘Er is regelmatig met de gezamenlijke schoolbesturen gesproken over hoe het onderwijs aansluit op behoeften van islamitische ouders en leerlingen’, zegt wethouder Moorman in een reactie. ‘De gemeente heeft deze gesprekken geïnitieerd, heeft de behoefte aangekaart, en heeft vraag en potentieel aanbod samengebracht.’

Aansporingen

Volgens verschillende ingewijden, die niet met hun naam in de krant willen, vroeg de gemeente bestaande scholen of zij zich niet wilden omvormen tot islamitisch. Ook werden prominente vertegenwoordigers uit de islamitische gemeenschap erop gewezen dat er een kans voor hen lag indien het de SIO niet zou lukken het Haga Lyceum van de grond te krijgen.

Die aansporingen waren uiteindelijk niet succesvol. ‘Geconstateerd is dat de informerende en faciliterende rol van de gemeente in het verleden onvoldoende is gebleken om tot een resultaat te komen’, schrijven ambtenaren op 20 maart 2019 aan Halsema en Moorman.

Leerlingen arriveren bij het Cornelius Haga Lyceum. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het memo wordt in maart opgesteld als onderdeel van de zoektocht naar manieren om het bestuur van het Haga Lyceum tot aftreden te dwingen. Op 13 maart ontvangen Halsema en Moorman bijvoorbeeld ook een ambtelijk stuk met het ‘overzicht van instrumenten om ontslag of vertrek bestuursleden SIO te bevorderen’. ‘We hebben alles uit de kast getrokken’, schrijft de jurist in de begeleidende mail. Maar de juridische mogelijkheden voor de gemeente zijn, zo is de conclusie, zeer beperkt. Eigenlijk kan alleen de minister van Onderwijs ingrijpen wanneer de Onderwijsinspectie ernstig wanbeheer vaststelt.

Alliantie

Daarom richt de inspanning van de gemeente zich vooral op de mogelijkheid om het Haga Lyceum ‘van binnenuit te hervormen’. Via de ouders. Als die hun kinderen van school halen of het vertrek van de leiding eisen, zal het bestuur wel opstappen, hoopt de gemeente. Ook dat plan faalt. Ouders blijven na een tumultueuze voorlichtingsavond bijna unaniem achter het bestuur staan. Er worden zelfs volop nieuwe leerlingen op de school ingeschreven.

Ook probeert de gemeente prominenten uit de Amsterdamse moslimgemeenschap tot bondgenoot te maken. Op 9 maart al is er een bijeenkomst op de ambtswoning van Halsema met onder meer lokale politici en moskeebestuurders. Hier wordt een ‘alliantie van redelijken’ gesmeed, zo vermeldt het verslag van de bijeenkomst. ‘Duidelijk is dat de burgemeester en wethouder er niet alleen voor staat (sic) maar dat de mensen die hier de islamitische gemeenschap vertegenwoordigen naast hun staan.’ Veel wordt er van die ‘alliantie’ overigens niet meer vernomen.

Na het ambtswoninggesprek herleeft op het stadhuis de behoefte om islamitische ouders in de stad een alternatief te bieden voor het Haga Lyceum. Als de stad echt wil dat er een islamitische school bijkomt, zal de gemeente daarin actief het voortouw moeten nemen, concluderen de onderwijsambtenaren daarop in hun memo op 20 maart.

Maar Moorman en Halsema willen die weg dus niet inslaan. Twee dagen later verwijzen ze het voorstel naar de prullenbak. ‘Het stichten van onderwijs is per definitie geen taak van de overheid, maar is (met oog op vrijheid van onderwijs) juist voorbehouden aan het maatschappelijk middenveld’, schrijft Moorman gevraagd naar een toelichting op die beslissing.

‘Gotspe’

‘Ik vind het een gotspe dat dit serieus door ambtenaren wordt opgeschreven’, zegt directeur-bestuurder Soner Atasoy van het Haga Lyceum. ‘Als overheidsbestuur behoort dat helemaal niet tot je taak. Door het ons consequent moeilijk maken en andere scholen kansen te gegeven, doet de overheid toch aan discriminatie.’

‘Je kunt als overheid inderdaad geen school oprichten’, bevestigt Paul Zoontjens, emeritus hoogleraar onderwijsrecht. Maar Zoontjens kan zich wel voorstellen dat een wethouder die zich zorgen maakt over een islamitische school, probeert te organiseren dat die concurrentie krijgt. ‘Er staat ook nergens in de wet dat je anderen niet mag oproepen om een school te stichten.’

Dit schreven we eerder over het Cornelius Haga Lyceum:

Bestuurlijke guerrilla
Het ministerie van Onderwijs probeerde in april een Bibob-toets in te zetten bij het islamitische Cornelius Haga Lyceum. Rechtsgeleerden laten geen spaan heel van de manier waarop de overheid de omstreden school de voet probeert dwars te zetten. Een ‘buitengewoon kwalijke stap’.

Binnen bij het Haga Lyceum
De Volkskrant kwam tijdens meer dan tien bezoeken en tientallen gesprekken met de schoolleiding, docenten, medewerkers, ouders, vrijwilligers en externen geen bewijzen tegen van salafistische invloeden of antidemocratisch onderwijs. Lees de longread of luister naar de podcast waarin verslaggevers Tjerk Gualthérie van Weezel en Rik Kuiper hun verhaal doen.

Rapport Onderwijsinpectie
Na een ongekend uitgebreid onderzoek van de Onderwijsinspectie, werd er op het Cornelius Haga Lyceum geen antidemocratisch onderwijs aangetroffen. De inspectie is wel zeer negatief over drie andere punten. Daarover diende 20 juni een kort geding. Donderdag 11 juli is er uitspraak in de zaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden