Amsterdam Museum blijft graag in haar stadslabyrint

Directeur Judikje Kiers: 'Goede reden nodig om deze plek te verlaten'

Het Amsterdam Museum heeft een onmogelijk pand op een lastige plek, dacht de directeur, die daar nu anders over denkt. Judikje Kiers wil er dus niet meer weg, maar juist het beste halen uit dat eeuwenoude gebouw.

De binnenplaats van het Amsterdam Museum. Beeld Amsterdam Museum

Het was een 'belangrijke taak' die Judikje Kiers kreeg bij haar aanstelling als directeur. Zij moest het Amsterdam Museum, gevestigd in het onpraktische Burgerweeshuis, naar een nieuwe locatie in de hoofdstad leiden. Maar een jaar later is de stand van zaken veranderd: er komt waarschijnlijk geen verhuizing.

Dat komt door een foto, zegt ze, in een boek dat ze las tijdens een vakantie op Sicilië.

Labyrint

In haar werkkamer laat ze hem zien: een beschrijving van alle bouwkundige veranderingen aan het Burgerweeshuis, dat 400 jaar oud is. Op een zwart-witfoto uit 1968 is een ingrijpende renovatie te zien, waarbij de gevels helemaal open liggen. 'Toen ik dat zag, besefte ik dat het museum helemaal niet zo monumentaal is. Dit plaatje toont aan dat er in de loop der jaren veel is veranderd aan het gebouw. Alle grote Amsterdamse architecten blijken ermee bezig te zijn geweest. Dan moet er nu dus ook ruimte zijn voor verandering.'

In 1975 verhuisde het Amsterdam Historisch Museum, zoals het toen nog heette, naar dit enigszins verborgen complex tussen de Nieuwezijds Voorburgwal en de Kalverstraat. De bonte verzameling gebouwen ligt pal naast het eveneens eeuwenoude Begijnhof, maar is nogal ongeschikt als museumpand. Het is een waar doolhof met trappetjes; een ramp voor bezoekers met een handicap of een gebrek aan richtingsgevoel. 'Labyrintisch, slecht vindbaar en in zichzelf gekeerd', luidt de samenvatting van Kiers.

Ook de gemeente Amsterdam - eigenaar van het pand en de collectie - was gaan inzien dat het museum een nieuwe locatie moest krijgen. Favoriet bij de wedkantoren: het Marineterrein, naast de zuidelijke ingang van de IJ-tunnel. Door samen te werken met het nabijgelegen Scheepvaartmuseum zou een 'Museumkwartier aan het IJ' ontstaan, met als bijkomend voordeel dat zo de binnenstad werd ontlast. In het nieuwe onderkomen, mogelijk een prestigieus gebouw met de modernste faciliteiten, zou het Amsterdam Museum eindelijk de vaste collectie goed kunnen presenteren.

Die kans laat Kiers dus lopen. Ze zegt dat ze door haar vorige baan - ze was vijftien jaar lang directeur van Museum Ons' Lieve Heer op Solder in Amsterdam, een grachtenpand uit de Gouden Eeuw met een schuilkerk op zolder - de waarde is gaan inzien van historische plaatsen in de stad. Het Burgerweeshuis is een 'gouden plek', stelt ze nu. 'Heel vroeger was dit een eilandje, daarna waren hier achtereenvolgens een vrouwenklooster met een eigen bierbrouwerij en veestapel, een oudemannenhuis en een weeshuis gevestigd. Deze plek en dit gebouw vertellen zo veel over de geschiedenis van Amsterdam. Als je dat in het museum oplicht, kun je al veel duidelijk maken.'

Mobiliteit

Maar waar blijft dan het argument dat door verhuizing de drukte in de stad meer kan worden gespreid? 'De binnenstad is druk en commercieel, maar ook ongelooflijk mooi. Dat moet je koesteren.' Ze wijst erop dat het Amsterdam Museum op veel plekken in de stad - ook buiten het Burgerweeshuis - de geschiedenis belicht. Het baat twee historische panden uit (Willet-Holthuysen en Cromhouthuys) en huurt ruimte in de Hermitage voor de tentoonstelling Hollanders van de Gouden Eeuw. Het museum kende vorig jaar een totaal bezoekersaantal 495 duizend, waarvan 200 duizend in het Burgerweeshuis.

Daarnaast loopt er een proef om in Amsterdamse bibliotheken delen van de collectie te laten zien. Kiers wil ook een nevenvestiging openen in Nieuw-West, verklapt ze, waar veel Amsterdammers wonen met een andere culturele achtergrond. 'Vorig jaar lag een verhuizing voor de hand. Nu geloven we sterk dat we het verhaal van Amsterdam op meerdere plekken moeten vertellen. Dan moet je het weeshuis niet achterlaten.'

Recente en komende positieve veranderingen in de omgeving sterken haar in dat idee. Van het nieuwe metrostation Rokin, waarlangs in 2018 de Noord-Zuidlijn gaat rijden, zullen naar verwachting dagelijks 52 duizend reizigers gebruikmaken. De gemeente heeft ook het plan opgevat om de (nu nogal rommelige) Nieuwezijds Voorburgwal te transformeren tot een meer pleinachtige omgeving. Een bezoekersingang van het museum aan die kant ligt dan voor de hand.

Kiers heeft inmiddels Monumentenzorg en de wethouder van Cultuur ervan weten te overtuigen dat er een onderzoek moet komen naar een nieuwe inrichting van het Burgerweeshuis. In haar vorige functie leidde ze een gecompliceerde verbouwing van Ons' Lieve Heer op Solder: het museum kreeg een ondergrondse ingang om de toenemende bezoekersdrukte aan te kunnen. 'Daardoor ken ik alle partijen die bij zo'n operatie zijn betrokken. Dat maakt het gesprek veel makkelijker.'

Wat is er te zien?

Het Amsterdam Museum vertelt de geschiedenis van de stad Amsterdam aan de hand van tal van voorwerpen uit het verre en ook recentere verleden. In de permanente tentoonstelling Amsterdam DNA wordt die geschiedenis met behulp van veel multimedia uitgelegd. Het Kleine Weeshuis, ook een permanente expositie, toont hoe het leven er in een 17de-eeuws weeshuis uitzag. In het gebouw was vier eeuwen lang het Burgerweeshuis gevestigd.

Deze maand heeft de gemeenteraad 300 duizend euro beschikbaar gesteld waarmee enkele architecten schetsontwerpen kunnen maken. Eind dit jaar moeten die klaar zijn. Dan wordt ook de definitieve keuze gemaakt: verhuizen of verbouwen.

Kiers: 'Als blijkt dat het Burgerweeshuis toch niet geschikt is om een paar honderdduizend bezoekers te ontvangen, kun je alsnog elders gaan kijken. Maar je moet een goede reden hebben om deze plek te verlaten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.