Nieuws

Amsterdam hoopt CO2-uitstoot terug te dringen via experiment met burgerberaad

Amsterdam gaat experimenteren met een burgerberaad: honderd willekeurige inwoners bedenken – na een cursus – extra maatregelen om de CO2-uitstoot verder terug te dringen. Zo hoopt de stad het groeiend verzet tegen de vaak pijnlijke klimaatmaatregelen om te buigen.

Protest tegen windmolens in Amsterdam. Beeld ANP
Protest tegen windmolens in Amsterdam.Beeld ANP

Amsterdam vraagt honderd willekeurige burgers nieuwe klimaatmaatregelen te bedenken die de stad ook gaat uitvoeren. Wethouder Marieke van Doorninck (GroenLinks, duurzaamheid) heeft woensdag de oprichting aangekondigd van een burgerberaad: door loting geselecteerde Amsterdammers bedenken – na een uitgebreide bijscholing – manieren om de uitstoot van CO2 verder te beperken. De hoofdstad vreest haar klimaatdoelen voor 2030 anders niet te halen.

Het is voor het eerst dat een stad in Nederland experimenteert met een burgerberaad over het klimaat. De pilot is bedacht om het draagvlak voor klimaatbeleid te vergroten. Tot nu toe verloopt de energietransitie in de hoofdstad moeizaam.

Windmolens

Zo stuit de mogelijke plaatsing van grote windmolens nabij woonwijken, op fel en goed georganiseerd verzet van bewoners. ‘Ik snap het verzet’, zegt Van Doorninck die het plan woensdag naar de gemeenteraad stuurde. ‘Klimaatbeleid doet pijn zodra maatregelen concreet worden. Maar de energietransitie is te belangrijk om maar weer door te schuiven.’

De wethouder benadrukt dat de ingelote burgers nieuwe maatregelen gaan verzinnen en niet gaan beslissen over de gewraakte windmolens. Op dat gebied maakt zij een pas op de plaats: een ingelaste reflectiefase moet ruimte bieden aan extra inspraak. De stad hoopt in 2025 de eerste vergunningen voor nieuwe windmolens af te geven.

‘De scherpe toon van het debat over de energietransitie in de stad heeft mij verrast’, zegt Van Doorninck over de discussie in de stad. ‘De inspraakronde moet nog beginnen, maar ieder onderzoek naar gezondheidseffecten, draagvlak of potentiële locaties van windmolens leverde afgelopen jaar veel kritiek en argwaan op.’ Informatieavonden ontaarden volgens haar in een technische tweestrijd met actiegroep Windalarm, die is opgericht door bewoners van de Vinexwijk IJburg. ‘De gewone burger kan dat niet volgen.’

Draagvlak

Mede daarom stelt Van Doorninck het experiment in met ‘deliberatieve democratie’ – beleid gebaseerd op overleg tussen willekeurig gekozen burgers. Het Amsterdamse college was volgens haar direct enthousiast. Door Amsterdammers zelf maatregelen te laten verzinnen, die bindend zijn, groeit volgens de bestuurder het draagvlak. ‘Idealiter stel je een burgerberaad in voordat er beleid is, maar daarvoor is het nu te laat. Daarom vragen we om extra maatregelen om de CO2-uitstoot terug te dringen.’

Amsterdam stuurt binnenkort honderd 16-plussers in Amsterdam en Weesp (vanaf volgend jaar deel van de hoofdstad) een uitnodiging deel te nemen aan het burgerberaad. Zij krijgen ook een telefonische toelichting. Hun namen zijn op willekeurige wijze uit de basisregistratie personen gevist, rekening houdend met geslacht, leeftijd, etniciteit en opleiding. Dat moet een representatieve groep opleveren die in november aan de slag gaat.

Eerst krijgen de vrijwilligers workshops over klimaatbeleid, waarbij zij ook zelf sprekers kunnen voorstellen, daarna volgt overleg in werkgroepjes over deelonderwerpen, waarna alle leden samen – met hulp van een gespreksleider – een samenhangend pakket maatregelen voorstellen. Dat wordt begin 2022 aangeboden aan de gemeenteraad.

Mandaat

‘Dat gaan we dan ook echt uitvoeren’, belooft Van Doorninck. ‘Het kan niet zo zijn dat we honderd burgers maar wat laten praten. Een burgerberaad werkt alleen, zo blijkt uit ervaringen in het buitenland, als de leden ook echt een mandaat krijgen.’

Vooraf stelt de gemeente wel randvoorwaarden. ‘Als een maatregel miljarden euro’s gaat kosten, dan kunnen we dat als stad niet betalen. Het moet wel uitvoerbaar zijn.’ De CO2-uitstoot kan verder omlaag door bijvoorbeeld scooters, auto’s, vrachtwagens en boten met verbrandingsmotoren eerder te weren, meer woningen en bedrijven van het aardgas te halen, CO2 ondergronds op te slaan, of zonnepanelen en woningisolatie verder te stimuleren. En natuurlijk meer windenergie opwekken.

Het stoort Van Doorninck dat er meer aandacht is voor het verzet tegen het klimaatbeleid, dan voor de noodzaak van de maatregelen. Zij vindt dat het kabinet te weinig doet om de bevolking voor te bereiden op de gevolgen van het Klimaatakkoord uit 2019.

‘Die overheidscampagne Iedereen doet wat is te vrijblijvend. Door een ledlampje in te draaien, houd je de overstromingen in Limburg niet tegen’. Na kritiek uit alle regio’s plaatste de minister volgens haar nog één advertentie in dagbladen. ‘Mark Rutte sneerde in een verkiezingsdebat dat Amsterdam te hard van stapel loopt, dat wij het draagvlak voor de energietransitie zouden ondermijnen; maar wij voeren gewoon braaf het Klimaatakkoord uit.’

Ambitieus Amsterdam

Van Doorninck erkent wel dat Amsterdam ambitieus is. De stad mikt op een CO2-reductie van 55 procent in 2030, terwijl de rijksoverheid 49 procent wel voldoende vindt. Ook houdt Amsterdam vast aan de ambitie om 50 megawatt extra windenergie te gaan opwekken.

‘Als we maatregelen gaan doorschuiven vanwege verzet, dan verdiepen we de klimaatcrisis alleen maar. Hoe langer we wachten, hoe drastischer de benodigde maatregelen zullen zijn. We kunnen het niet maken om de volgende generatie daarmee op te zadelen. Daarom probeer ik standvastig te zijn.’

Mede-oprichter van actiegroep Windalarm Naut Kusters vindt het burgerberaad in principe een goed idee. ‘Maar dan moet je ook alles op tafel leggen, niet het meest heikele punt erbuiten laten.’ Kusters is ervan overtuigd dat honderd gewone Amsterdammers nooit zullen kiezen voor grote windturbines nabij woonwijken. ‘Nu is het een flauwe zet.’

Burgerberaad werkt soms tegen polarisatie, maar vaak ook niet
Gewone burgers die tijdelijk op de stoel van politici gaan zitten: het is een democratische vernieuwing waar afgelopen jaren met wisselend succes mee is geëxperimenteerd in Europa.

Ierland doorbrak zo in 2016 een decennia oude patstelling over abortus, de Franse president Macron installeerde twee jaar geleden 150 willekeurige Fransen als antwoord op de Gele Hesjes. Het gros van de 149 voorgestelde klimaatmaatregelen sneuvelde echter in het parlement.

Nederland pionierde in 2006 al met een burgerforum over het kiesstelsel, maar dat leidde nergens toe. Dit jaar adviseerde een commissie het kabinet opnieuw ervaring op te doen met burgerberaden op het gebied van klimaat.

Voorstanders zien het burgerberaad als middel om de groeiende polarisatie in de samenleving te verminderen. Door burgers zelf beleid te laten maken, zou het draagvlak voor maatregelen groeien. Zo’n ‘deliberatieve democratie’ is volgens hen vooral geschikt voor grote maatschappelijke problemen die om langetermijnbeleid vragen. Politici zouden daar minder geschikt voor zijn, omdat die denken in verkiezingsperioden van vier jaar.

Tegenstanders waarschuwen dat burgerberaden veel geld en tijd kosten en alleen wat opleveren als politici mandaat durven weg te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden