Amstelland

Met het eerste lentelicht verschenen de bootjes weer op het water. De vaarten op, de sloten in. De komende weken doet de schipper van de Zeeraaff weer verslag van zijn ontdekkingen op 's Neêrlands wateren....

'Houd vol, edel schip en luister goed naar het roer; want zie! de zon breekt reeds door; de wolken gaan verdwijnen - en lieflijk azuur is nabij'

Herman Melville, Moby Dick.

Trots op zijn verse verfjas danst de Zeeraaff aan zijn trossen in de zon tegen de kademuur. Het lentelicht kaatst golvend in de nieuwe teerflanken. We zijn opgetuigd en opgetogen. Het is vroeg in het voorjaar, de koeten harken takjes en allerhande plastiek bij elkaar voor hun nestbouw, maar nog is het rustig op het water. Er heerst een heldere koude, die door weer en wind varende vakschippers getrotseerd wordt, maar die de watersporters nog even binnen houdt. Behalve ons: vanaf de vaste ligplaats varen we door de binnenstad onder langs de Oude Wester en over de Prinsengracht naar de Amstel. Woonbootbewoners zijn in de weer met bokkepoot en verfkrabber. Na de laatste brug opent de Amstel zich in vol ornaat, klaterend in de lentezon. Ook de Magere Brug wordt in de verf gezet. Op de achtergrond staat de door de ochtendzon onbarmhartig belichte Stopera, belediging voor oog en ziel, où sont les dinamitards , met onloochenbare lelijkheid de ijle Zuiderkerktoren af te dekken.

We varen door de Amstelsluis en meteen verheft zich het water in de straffe zuidooster. Langs het bejaardenoord Thabita, waar ooit een Cuyperskerk verrees, verder langs de bakstenen arbeidersburchten van de Amsterdamse school en het zijkanaal waaraan De avonden ontstonden omdat de Van het Reves evenals de Raavven in de woningen van de Algemene Woningbouwvereniging aldaar waren gehuisvest. Daarom ben ik ook op dezelfde dag jarig als Karel. Acht paar schoentjes langs de steiger voor de Berlagebrug getuigen van een vertrokken roeiploeg en meteen onder de brug vandaan knalt het oog op de Postbankpenis.

Geschrokken afgewend stuit hetzelfde oog dan op Rivierstaete, een gebouw dat de architectonische verloedering van de buurt inleidde (als ze klaar zijn met de Stopera. . .). Het eind van de stad komt in zicht. Rechts ligt het Mirandapaviljoen, tot na de oorlog met het gelijknamige zwembad de grens van de bebouwing en vernoemd naar de rode wethouder die zoveel voor de Amsterdamse volkshuisvesting heeft betekend. Zijn dochter Floor was de tante bij wie ik als vierjarig jongetje logeerde toen in 1942 mijn zusje geboren moest worden, ongeveer in dezelfde tijd dat Salomon de Miranda in Amersfoort werd doodgeknuppeld omdat hij jood was. Laat me in hem alle al gepleegde en nog te bedrijven onmenselijkheid gedenken.

We varen langs de oude Boerenwetering, die ooit doorliep tot aan de Voorburgwal en langs Zorgvliet waar oom Eugène Raaff begraven ligt, geboren in Djokjakarta en bij leven directeur van de al lang vergeten Vami-roomijsfabrieken.

Boven mijn hoofd spant zich weer zo'n onmisbare schakel in het net van verkeersaderen die alle knooppunten en mainports verbinden zonder duidelijk te maken wàt er nu eigenlijk verbonden wordt - verbinding om de verbinding, beweging om de beweging, gejakker ter wille van gejakker, door de posturbane metapolissen van de cybersociety, dwars door het ruimte/tijdcontinuüm, kortom de wereld als één grote zenuwelijer. Onder het betonnen geweld schuilt Meerlenhof en iets verder Amstelrust achter zijnmagnifieke smeedijzeren hek, uitkijkend op Klarenbeek uit 1604: Oh Lord, what changes have thou seen!

Iets verder de eerste roeiers, de eerste narcissen in het Amstelpark en de eerste Japanners bij het Rembrandtstandbeeld en de windmill.

Tussen de beschoeiingsstenen ontluikt het klein hoefblad met zijn goudgele bloemkorfjes. Recht voor ons hangt er iets vreselijks in de lucht. Twee spoorbruggen hebben zich van hun fundamenten losgerukt en zweven vrij in het firmament tot boven de allerhoogste bebouwing van de Bijlmer. Pas twee bochten verder, voorbij de uitspanning het Kalfje, wordt duidelijk dat daar de totale architectuur van het proletariaat wordt vormgegeven: het nieuwe voetbalstadion.

Nu waait ook de eerste mestlucht aan. Vliegmachinestrepen delen het zwerk in driehoeken en vierkanten en langs de oevers rennen glimmend gebroekte voorjaarsjoggers. Voorbij de laatste bouw geurt de eerste mest, maar makkelijk komen we niet los van de stad. In het westen kartelen de kantorenkartels de horizon. De Amstel kabbelt nu eens oost-, dan weer westwaarts, de kronkels zitten er nog in. Ooit lagen hier meer dan zestig buitens aan het water: met voor de hand liggende namen als Amstelvreugd, Vreugde- en Vredehof, Roosen- en Tulpenburg, maar ook Pingelenburg en Nooit Dor. Een van de drie nog bestaande landhuizen en het enige voor publiek toegankelijke is Wester-Amstel, waarvan men voor een minimale donatie 'vriend' kan worden en waarvan de tuinen met waterpartijen, lange lindelaan en romantische theekoepel, zoals dat heet, een fraaie aanblik bieden. Er is een aanlegsteiger. De voornaamste sponsor, voor wat hoort wat, is de luchthaven Schiphol en die hoor je hier inderdaad.

Iets verder ligt het majestueuze Oostermeer met zijn strenge baroktuinen en dan varen we het in restaurants gebedde Ouderkerk binnen. Daar woont de kunsthandelaar, die blijkens zijn opschrift niet alleen in schilderijen doet, maar ook in paintings, peintures en Gemälde. Koffie met appelpunt bij de Oude Prins. Over het water hangt een treurwilg zijn eerste geelgroen bladzweem. De oevers van het dorp bieden de langsvarenden troost met aflopende tuinen, waterbalkons en het beeldenperk van het Jagershuis.

Op het dorpswater draaien we een rondje en bezwijken voor de verleiding om links af te slaan, door de open sluis, onder de ophaalbrug langs restaurant de Oude Smitse de Bullewijk op. We varen langs de Portugees-Israëlitische begraafplaats, die daar al vanaf 1614 ligt en langs de nog niet ontdekte resten van het kasteel van Aemstel, die er al sinds 1200 onder heten te liggen en van waaruit de Heren van Aemstel dan makkelijk naar dat andere kasteel aan de Nieuwe Zijds Voorburgwal konden roeien als de archivarissen het daarover eens kunnen worden. Hier vindt de Zeeraaff rust voor de nacht.

Wordt vervolgd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden