Amnesty-voorzitter en Turkse activist moet tóch in cel zijn proces afwachten

Van de Turkse rechter mocht Amnesty-voorzitter Kiliç zijn proces in vrijheid afwachten, maar door pijlsnel beroep van de aanklager blijft hij vastzitten. De hand van president Erdogan? 'Hier wordt een punt gemaakt.'

Amnesty-aanhangers demonstreren voor de Turkse ambassade in Berlijn tegen de arrestatie van Taner Kiliç. Beeld AFP

De opgetogen persberichten waren de deur al uit: een Turkse rechter had besloten dat de voorzitter van Amnesty International in Turkije uit voorarrest moest worden vrijgelaten. Maar waar bleef hij dan? 'Normaal gesproken kom je na zo'n uitspraak vrij snel naar buiten, en kun je op de trappen van de rechtbank de media te woord staan', zegt Ruud Bosgraaf van Amnesty International Nederland. 'En dat gebeurde maar niet.'

Pas woensdagavond laat werd duidelijk dat Taner Kiliç toch weer in zijn cel zat. De aanklager was bliksemsnel in hoger beroep gegaan, en donderdag besloot een tweede rechter dat de Amnesty-voorman zijn proces toch niet in vrijheid mag afwachten. Zoals het er nu naar uitziet dient zijn zaak op 21 juni.

'Het is de ironie ten top', zegt Bosgraaf. 'De voorzitter van een organisatie die opkomt voor mensen die om politieke redenen gevangen worden gezet, zit zelf achter de tralies.'

Kiliç is volgens de Turkse aanklagers een terrorist, en zou tot 15 jaar cel moeten worden veroordeeld. Het bewijs? Hij zou de berichten-app ByLock hebben gedownload, waarmee de aanhangers van Fethullah Gülen zouden communiceren. Deze geestelijke zit volgens de Turkse overheid achter de mislukte staatsgreep van juli 2016.

In hetzelfde proces zijn nog tien personen aangeklaagd. Onder hen zijn de directeur van Amnesty Turkije, Idil Eser, en twee mensenrechtenactivisten uit Duitsland en Zweden. Deze groep is in oktober op borgtocht vrijgelaten, en de West-Europeanen zijn weer in hun thuisland. Amnesty hoopte dat dit nu ook met Kiliç zou gebeuren, omdat de bewuste app volgens zijn advocaat nooit op zijn telefoon is gevonden.

Motie: kiliç moet vrij

Bijna de hele Tweede Kamer vindt dat Turkije de voorzitter van Amnesty International moet vrijlaten. In oktober werd gestemd over een motie waarin werd opgeroepen om druk te zetten op het land. Alle partijen stemden voor, behalve Denk. Die partij stelt dat ze zich weigert te bemoeien met interne gelegenheden in Turkije

Prominent

'Hier wordt duidelijk een punt gemaakt', zegt Erik-Jan Zürcher, hoogleraar Turkse studies aan de Universiteit van Leiden. 'Het gebeurt in Turkije vaak dat iemand zijn zaak thuis mag afwachten, dus de uitspraak van die eerste rechter was helemaal niet opmerkelijk. Maar blijkbaar wordt Kiliç als een prominent persoon gezien, en zijn er na de uitspraak snel een paar telefoontjes gepleegd om de boel recht te zetten.'

Het hele justitiële systeem van Turkije is 'hopeloos gepolitiseerd', zegt Zürcher. 'Dat begint al met de benoemingen: mensen die ervan verdacht worden sympathieën voor Gülen te koesteren, zijn ontslagen en er worden alleen figuren aangesteld die loyaal zijn aan het regime van president Erdogan. Daarna moeten zij die loyaliteit constant bevestigen.'

In de praktijk betekent dat soms dat juristen telefonisch worden aangestuurd, maar het grootste probleem is dat niemand een stap zet zonder zich af te vragen wat de president zou willen. En daar naar te handelen.

Natuurlijk wekt de zaak van Kiliç wrevel in het Westen, maar dat is voor Erdogan volgens Zürcher geen enkel bezwaar. 'Het is juist een van de elementen van zijn regime. Erdogan zoekt bewust situaties op die voor spanningen zorgen, zodat hij kan herhalen dat het Westen Turkije tegenwerkt, en dat hij, de sterke man, het land zal beschermen. Is er kritiek op de manier waarop mensen worden behandeld die verdacht worden van steun aan Gülen? Dan bewijst dat alleen maar dat deze critici achter Gülen staan.'

Zonder pardon

Een ander element in deze zaak is volgens Zürcher de bewuste intimidatie van mensenrechtenactivisten. Als de voorzitter en de directeur van Amnesty zonder pardon gevangen kunnen worden gezet, dan zullen andere mensenrechtenorganisaties zich wel twee keer bedenken voordat ze in Turkije in actie komen.

Terwijl daar genoeg reden voor is. Sinds de bloedige couppoging zijn er meer dan 100 duizend ambtenaren ontslagen, onder wie juristen en academici. In totaal worden 150 duizend mensen ervan beschuldigd banden te onderhouden met de Gülen-beweging, van wie er nog 50 duizend in de cel zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden