Amnesty: Nederlandse terreurverdachten onder 'inhumane omstandigheden' vastgehouden

Nederlandse terreurverdachten worden onder 'inhumane omstandigheden' vastgehouden in speciale terrorismeafdelingen (TA) in De Schie en Vught. Dit stellen Amnesty International en het Open Society Initiative (OSJI) in een gezamenlijk rapport dat dinsdag is gepubliceerd.

Een isoleercel in de gevangenis in Vught. Beeld ANP

De Nederlandse terreurverdachten worden 'buitensporig lang' opgesloten in hun cel en moeten stelselmatig vernederende visitaties ondergaan. Onafhankelijke en onpartijdige inspectie van deze 'mensonterende' omstandigheden is niet mogelijk. Dit blijkt uit het rapport dat dinsdag is gepubliceerd.

Voor de rapportage spraken de onderzoekers van de mensenrechtenorganisaties met vijftig betrokkenen, onder wie negentien voormalige TA-gedetineerden. De lijst klachten is lang: stelselmatige opsluiting in eenpersoonscellen, vaak 19 tot 22 uur per dag op cel moeten zitten, constante surveillance die het recht op privacy ondermijnt. Buitensporige observatie, die de vertrouwelijkheid van de relatie tussen arts en patiënt in gevaar brengt. Moeizaam contact met gezinsleden: zelfs de eigen kinderen mogen niet altijd worden geknuffeld. En plaatsing van 'rijp en groen', van veroordeelden en verdachten, van leiders en meelopers, door elkaar op een afdeling.

Eerdere aantijgingen

De 'mensenrechtenzorgen' die de onderzoekers aankaarten zijn niet nieuw. Al sinds de inrichting van de TA in 2006 in Vught, een jaar later volgde die in De Schie, worden die geuit. Door juristen, advocaten, door gedetineerden zelf op zitting tijdens de behandeling van hun zaak.

In april van dit jaar nog greep Azzedine C. , alias Abou Mousa, een openbare zitting van zijn hoger beroep aan om zijn gal te spuwen. C. is tot 6 jaar cel veroordeeld wegens steun aan en ronselen voor een terroristische organisatie. Hij vertelde over spanningen tussen 'de nazi's' (twee veroordeelden die een molotovcocktail hadden gegooid naar een moskee in Enschede) en de moslimgevangenen. En over moslima's die 'door hun geschreeuw en seksistische opmerkingen worden mishandeld'.

Nieuwe wetgeving

Op eerdere zittingen klaagde hij, samen met andere terreurverdachten, over de vernederende visitaties. Ze moesten voortdurend, voor en na hun bezoek, voor en na hun gang naar de rechtszaal, naakt knielen voor bewakers die in hun bilnaad tuurden. Er waren hongerstakingen geweest, zei hij. 'Wie zich verzet belandt in de separeer.'

Het onderzoek van de mensenrechtenorganisaties is in mei afgerond. Sindsdien zijn wel enige verbeteringen doorgevoerd, blijkt uit een interview van directeur Yola Wanders van de TA Vught in het blad Wordt vervolgd van Amnesty zelf. De zwaarte van het regime is nu gedifferentieerd, omdat, zegt Wanders: 'je deze gevangenen niet over één kam kan scheren'. Op de TA zitten niet alleen gevangenen die geweld willen plegen. Door nieuwe wetgeving vallen sinds een paar jaar veel meer misdrijven onder de noemer terrorisme. Nu ook bijvoorbeeld: haatzaaien, opruien en ronselen. Wanders: 'Als je bij wijze van spreken honderd euro overmaakt naar je broer die in Syrië vecht, kun je hier terechtkomen.'

Beleid in Vught

De TA heeft nu vijf onderafdelingen. Op basis van risicoanalyses wordt beslist in welke subafdeling de gevangenen worden geplaatst. Een afdeling zit in het gebouw van de EBI. Die is bedoeld voor verdachten van aanslagen in Nederland. En is zegt Wanders, 'gelukkig nog leeg'.

Amnesty-onderzoeker Doutje Lettinga is blij met de verbeteringen, maar dit neemt de fundamentele kritiek niet weg, zegt ze. 'Het systeem an sich botst met de mensenrechten. Daar kunnen de bewaarders en de directeur van de TA niets aan doen. Hun handen zijn gebonden door het beleid. Politici moeten de fundamentele kritiek nu eindelijk eens serieus nemen.'

Om te beginnen moet een eind worden gemaakt aan automatische plaatsing van terreurverdachten op een TA. Een maatregel die is bedoeld om ronselen in reguliere gevangenissen te voorkomen. Terreurgevangenen worden onderworpen aan een extreem zwaar regime, los van de aard van de verdenking, of ze wel of geen strafblad hebben, geweld willen gebruiken, of vluchtgevaar bestaat. Lettinga: 'Zelfs Holleeder, die wordt gezien als een zeer gevaarlijke man, wordt niet automatisch in de EBI geplaatst. Terreurverdachten zijn geen aliens. Zij hebben ook recht op maatwerk, op een individuele risicoanalyse voorafgaand aan plaatsing en strenge maatregelen.'


Meer over de Extra Beveiligde Inrichting

Het regime in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught geldt als een van de strengste ter wereld. Hoe inhumaan is het 'Alcatraz van Nederland'?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden