Amnestie voor Desi Bouterse loopt na drie jaar dood

De omstreden amnestie die Desiré Delano Bouterse zichzelf en zijn 25 medeverdachten gaf, blijkt van nul en generlei waarde. Drie jaar nadat het parlement de Amnestiewet aannam, is de exercitie doodgelopen. Tot verrassing van velen, gaven Suriname's hoogste rechters het OM dinsdag opdracht de berechting van Bouterse cum suis voor de Decembermoorden weer te hervatten. De Surinaamse president heeft er een fors probleem bij.

Desi Bouterse in 2005 op camppagne voor de parlementsverkiezingen. Twee jaar later begon het proces tegen hem vanwege de Decembermoorden. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Het bevel van het Hof van Justitie is een mokerslag in het gezicht van de Surinaamse president. En een forse overwinning voor de nabestaanden van de 15 prominente Surinamers die op 8 december 1982 door militairen werden geëxecuteerd in Fort Zeelandia.

Het jarenlange proces bij de krijgsraad, dat door de amnestie was opgeschort, moet nu weer beginnen waar het was geëindigd: de bekendmaking van de strafeis tegen de verdachten. Onder de Boutisten was het dinsdag in Paramaribo dan ook muisstil. Zij moeten nu toezien hoe Bouterse, twee keer gekozen als president, vanaf nu internationaal weer te boek staat als de hoofdverdachte van 15 politieke moorden.

De nabestaanden vierden het bevel als een teken dat Suriname nog altijd een rechtsstaat is. Het besluit van het hof maakt een einde aan drie jaar gesteggel of de amnestie in strijd was met de grondwet. Nabestaanden en rechtskundigen voerden onder andere aan dat inmenging in een lopend strafproces niet mocht. Ook mochten ernstige mensenrechtenschendingen volgens internationale verdragen, aldus de nabestaanden, nooit onderwerp zijn van een amnestie.

Legerleider Bouterse in maart 1982 in Fort Zeelandia tijdens een coup tegen hem. Negen maanden later werden 15 politieke tegenstanders van het militaire regime omgebracht, onder wie couppleger Surindre Rambocus. Beeld ANP

Spannende tijden

De militaire aanklager, Roy Elgin, en de krijgsraad schoven de hete aardappel echter door naar het Constitutioneel Hof. Die moest oordelen of de amnestie wel door de beugel kon. Suriname heeft dit hof echter nog niet. Het is in oprichting en veelzeggend is dat de regering-Bouterse sinds 2012 geen enkele haast had om dit hof van start te laten gaan.

'De wetgever die bepaalt of een strafzaak wel wordt afgerond', oordeelde de Amsterdamse jurist Gaetano Best vorig jaar. Namens de nabestaanden plaatste hij toen een tweede bom onder Bouterses amnestie: een klachtprocedure bij het Inter-Amerikaanse Hof voor de Mensenrechten. Deze loopt nog steeds en is ook bedoeld om de berechting te hervatten.

Het worden nu spannende tijden in Paramaribo. Procureur-generaal Roy Baidjnath Panday, de hoogste baas van het OM, kan het bevel van de hoogste rechters niet naast zich neerleggen. De situatie die nu is ontstaan, lijkt als twee druppels water op die van 2000. Toen moest ook het hof van Justitie het OM manen, vlak voordat de Decembermoorden zouden verjaren, om Bouterse en zijn medeverdachten eindelijk te vervolgen.

De Nationale Militaire Raad die Suriname direct na de staatsgreep van 1980 regeerde. Derde van rechts Bouterse. Commandant Roy Horb, tweede van rechts, was naar verluidt ook betrokken bij de executies in Fort Zeelandia. Hij werd een maand na de moorden dood in zijn cel aangetroffen. Beeld ANP

Strafeis

Als de krijgsraad het proces snel weer hervat, dreigt het scenario werkelijkheid te worden dat Bouterse altijd heeft willen voorkomen: een strafeis en mogelijke veroordeling. Op een moment nota bene waarop hij op de hoogtepunt van zijn macht is. Alle ogen zullen dan, net als in 2012, weer gericht zijn op auditeur-militair Elgin. Omdat het proces toen in een cruciale fase was beland en Elgin met zijn strafeis zou komen, diende Bouterses NDP snel de Amnestiewet in het parlement in.

Suriname gaat na de strafeis een onzekere toekomst tegemoet. 'We zitten met een constitutioneel probleem als Bouterse wordt gevonnist', zei Ronnie Brunswijk, Bouterses coalitiepartner toen, in het parlement. Voor veel NDP'ers zal dat niet te verteren zijn.

Hun populaire president, leider van de grootste partij van het land en tweemaal democratisch gekozen, die in het gevang dreigt te belanden. Veel jonge Surinamers, zo bleek weer bij de verkiezingen in mei, vinden de Decembermoorden vooral iets uit het verleden. Een zaak die de ontwikkeling van het land onnodig dwarsboomt, zo valt vaak te horen.

Bouterse geeft een dag voor de executies een persconferentie in Paramaribo. Hij beweert de laatste jaren niet aanwezig te zijn geweest in Fort Zeelandia tijdens de moorden. Hij zou toen bij zijn vriendin zijn geweest. Beeld ANP

Opsluiten

Terecht benadrukten de nabestaanden dinsdag dat de belangrijkste overwinnaar nu de rechtsstaat Suriname is. 'We willen verzoenen', aldus hun woordvoerder Sunil Oemrawsingh telefonisch vanuit Paramaribo. 'Maar dan moet het recht eerst zijn beloop hebben. We moeten weten wie de daders zijn. Wat het hof vandaag heeft gedaan, is hoopgevend. Toen de amnestie werd aangenomen, zeiden we dat de leugen begon te regeren. Nu is de leugen, met deze uitspraak van de rechters, ontmaskerd.'

Ruim dertig jaar na de moorden, houdt het bloedbad de jonge republiek nog altijd verdeeld. En lijkt een einde, ondanks het bevel van het hof, niet snel in zicht. Nooit, maar dan ook nooit, heeft Bouterse immers altijd gezegd, zal hij zich laten berechten over het drama van 8 december 1982.

Laat staan dat hij zich ooit laat opsluiten in de Santa Boma-gevangenis buiten Paramaribo. Van legerleider en president tot gedetineerde. Het zou een bizarre afsluiting zijn van de loopbaan van Suriname's meest omstreden politicus.

Sinds het 8 Decemberproces in 2007 begon, heeft Bouterse zich nooit laten zien. Andere verdachten, onder wie voormalige lijfwachten en militairen, verschenen wel voor de krijgsraad op het complex van de marinebasis bij Boxel. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Sunil Oemrawsingh van het Comité 8 December: 'De krijgsraad moet de rechtszaak gauw op de agenda zetten en het proces hervatten. Deze uitspraak van het hof bewijst dat we nog in een rechtsstaat wonen.' Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden