nieuwsaardbeving Izmir

Amnestie van Turkse overheid voor bouwsjoemelaars verergerde bevingsschade Izmir

Gesjoemel met bouwvergunningen heeft de schade verergerd door de aardbeving vrijdag aan de westkust van Turkije. De natuurramp illustreert volgens Turkse stedenbouwkundigen de kwalijke gevolgen van de ‘amnestie’ die overtreders van de bouwvoorschriften eerder van de regering kregen. Vooral in de stad Izmir, waar ruim vijftig mensen omkwamen, gebeurde dit op grote schaal.

Vooral in Izmir werd op grote schaal gebruik gemaakt van de amnestie. Naar verhouding komen daar de meeste afwijkingen van de voorschriften voor. Beeld Getty Images
Vooral in Izmir werd op grote schaal gebruik gemaakt van de amnestie. Naar verhouding komen daar de meeste afwijkingen van de voorschriften voor.Beeld Getty Images

De amnestie is geen verklaring voor het instorten van de ruim twintig flats in de wijk Beyrakli, waar de meeste slachtoffers vielen. Die gebouwen waren immers zeker 25 jaar oud. Wel heeft het handjeklap met de regels ongetwijfeld bijgedragen aan de ravage in de stad.

De Turkse regering kondigde in 2018 een amnestie af voor bouwwerken die in strijd met de regels waren neergezet of uitgebreid. Bouwers en individuele eigenaren deden een beroep op de regeling, die tot juni 2019 gold. Tegen betaling van forse bedragen kneep de overheid een oogje toe. Zo’n 1,8 miljoen personen en bedrijven maakten er gebruik van.

Volgens veel waarnemers was de amnestie - kort voor de parlements- en presidentsverkiezingen - bedoeld om kiezers te paaien en om de lege schatkist te spekken. De regeling bracht 16,5 miljard lira (destijds 2,8 miljard euro) in het laatje.

Vooral in Izmir werd op grote schaal gebruik gemaakt van de amnestie. Naar verhouding komen daar de meeste afwijkingen van de voorschriften voor. De bouwwoede die al decennia bestaat in Turkije, heerst des te meer in de populaire kustplaats. Izmir is door denktank Brookings aangewezen als de op drie na snelst groeiende metropool ter wereld (na Shanghai, Riyad en Jeddah). Oud-burgemeester Osman Kibar had de bijnaam ‘Asfalt Osman’.

Vorig jaar werd de keerzijde van de amnestieregeling duidelijk toen in Istanbul een flat instortte met acht verdiepingen in plaats van de toegestane vijf. De bouwer had zijn wetsovertreding afgekocht. Er vielen achttien doden.

Een noodtentenkamp moet plaats bieden aan slachtoffers van de aardbeving Beeld REUTERS
Een noodtentenkamp moet plaats bieden aan slachtoffers van de aardbevingBeeld REUTERS

Experts wezen op de enorme gevaren voor de aardbevingsgevoelige stad. ‘Onze steden, vooral Istanbul, veranderen in begraafplaatsen. Lijkkisten zullen uit de huizen worden gedragen’, zei voorzitter Cemal Gökçe van de Bond van Bouwingenieurs tegen persbureau Reuters. ‘Iedereen krijgt amnestie. Dit is heel gevaarlijk.’

Reddingswerk

Op zich raakte Turkije zeer goed doordrongen van zijn precaire geologie door de aardbeving bij Marmara in 1999, die aan 17 duizend mensen het leven kostte. ‘Dat was het keerpunt’, zegt Murat Güvenç, hoogleraar stedenbouw aan de Kadir Has Universiteit in Istanbul. ‘Daarna zijn veel maatregelen getroffen, vaak met succes. Het reddingswerk bijvoorbeeld is zeer goed. Dat zag je dit weekend.’

Toch duurde het nog tot 2013 voor de Rampenwet van kracht werd, bedoeld om de bouwsector ‘schokproof’ te maken. Al die tijd werd er vaak onveilig gebouwd. En intussen was onder president (toen premier) Recep Tayyip Erdogan een ware bouwrage op gang gekomen. Erdogan maakte de bouw tot kern van zijn dynamische model van economische groei.

Gevolg hiervan was een schimmige verstrengeling van belangen van de politiek en de ‘bouwlobby’. Güvenç rept van een systeem van ‘patronage en cliëntelisme, de grote ziekte van de Turkse politiek’.

Dit blijft niet beperkt tot de regerende AK-partij. Izmir, Turkijes derde stad, wordt sinds jaar en dag bestuurd door oppositiepartij CHP. Die liet toe dat ook in de wijk Beyrakli, met zijn vochtige bodem, volop werd gebouwd.

Gezien de kracht van de beving (6,9 op de schaal van Richter)) is de stad er nog genadig af gekomen, zegt Güvenç. Het was de zwaarste aardschok in de regio sinds 81 jaar. ‘Het had veel erger kunnen zijn, gezien de kwetsbaarheid van de gebouwenvoorraad.’

Volgens de hoogleraar zal de overheid nu onderzoeksteams de stad insturen om blok na blok te inspecteren. ‘Het is goed mogelijk dat gebouwen met gebreken alsnog worden afgebroken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden