AMERIKAANSE TOESTANDEN

WIE in Nederland het schrikbeeld van een ontaarde maatschappij wil oproepen, kan zich verlaten op een handzaam begrip, dat automatisch hele volksstammen de rillingen over de rug doet lopen....

Hoe kan een discussie over een minder stringente toepassing van het minimumloon het snelst worden afgekapt? Door te somberen over het vooruitzicht van Amerikaanse toestanden.

Wat te denken van een hardere bestrijding van de drugsoverlast? Laten we toch vooral oppassen voor Amerikaanse toestanden.

Flexibelere werktijden? Amerikaanse toestanden!

Nu wil het geval dat industriële veerkracht, sterke banengroei, strenge milieuwetten en goedkope musea - om maar eens een paar dingen te noemen - ook gekwalificeerd kunnen worden als Amerikaanse toestanden. Maar deze fraaiere kant van Uncle Sams gezicht wordt nooit zo erg opgemerkt. Het zijn de ongerechtigheden en uitwassen die in de beeldvorming domineren. Hetgeen natuurlijk wordt bevorderd door het feit dat die door de Amerikanen zelf met een aan masochisme grenzende ijver worden geëtaleerd.

Neem de lotgevallen van Orenthal James Simpson. Zijn proces is uitgegroeid tot een monstrueus spektakelstuk, dat meer thuishoort in de studio's van Hollywood dan in de rechtszaal. Het heeft geleid tot verhitte discussies, niet alleen over de rechtsgang als zodanig, maar ook over de raciale verdeeldheid die de controverse rond O.J. aan het licht heeft gebracht.

Maar wettigt dit de conclusie dat er iets grondig mis is met het hele Amerikaanse rechtsstelsel, zoals de afgelopen week door diverse Nederlandse commentatoren is beweerd? Het lijkt me dat de ontsporing in de zaak-Simpson welisw, c) de politie van Los Angeles het bewijsmateriaal op ordentelijke wijze had vergaard, d) de onderzoeksrechter het gesjoemel van de politie niet door de vingers had gezien, en e) de openbare aanklager niet zo'n prominente rol had toebedacht aan een kroongetuige die kon worden ontmaskerd als een racistische leugenaar.

Bij de raciale tegenstellingen rond 'het proces van de eeuw' past eveneens een relativerend woord. De Verenigde Staten hebben een lange geschiedenis van rechtszaken met een raciale component. Daarvoor hoeven we niet terug naar het tijdperk van Jim Crow. Ook in het jongste verleden is kleurenblindheid herhaaldelijk een onbereikbaar ideaal gebleken.

In 1990 liet een zwarte jury in Washington DC ex-burgemeester Marion Barry, een dubieuze ritselaar die inmiddels weer de hoofdstad bestuurt, wegkomen met een minimale veroordeling. Drie jaar geleden toonde een blanke jury in een voorstad van LA alle begrip voor de agenten die Rodney King hadden afgeranseld. Vervolgens was een overwegend zwarte jury een en al welwillendheid jegens de vermeende belagers van de blanke vrachtwagenchauffeur die tijdens de rellen na het proces-King was afgetuigd.

Dat racistische vooroordelen in het verleden met name zwarte beklaagden parten hebben gespeeld, kan geen argument zijn om hen nu dan maar met extra clementie te bejegenen. Iedere zaak moet op zijn eigen merites worden beoordeeld - dat is de enige manier om uit het web van de raciale vooringenomenheid te komen. De oproep van advocaat Johnnie Cochran aan de jury om via een uitspraak ten gunste van zijn cliënt een 'signaal' te geven was dan ook zeer bedenkelijk.

Maar nu de teerling eenmaal is geworpen, kan het onrecht uit het verleden wel dienen als rem op al te veel misbaar over de onbevredigende uitkomst van het proces. Natuurlijk is het treurig om te zien hoe een gepatenteerde vrouwenmishandelaar thans in Afrikaans-Amerikaanse kring wordt bejubeld als een held. Maar het kan geen kwaad te bedenken dat een schuldigverklaring vrijwel zeker zou hebben geleid tot nog wat onaangenamer uitbarstingen van zwarte onvrede.

Het zal nog wel een tijd duren voordat Amerika in het reine komt met deze onverkwikkelijke affaire. Kan het land daarbij van onze kant enige nuttige adviezen inzake een zuivere handhaving van het recht gebruiken? We kunnen ons uiteraard vleien met de gedachte dat zo'n juridische soap in ons systeem onvoorstelbaar is. Maar sinds we een week geleden ook hier bij de televisie samendromden om getuige te zijn van de afloop van die soap, hebben we er wel een reden bijgekregen om onze meewarigheid enigszins te temperen.

Een overheid die de greep op de politie kwijt is, een politie die het openbaar ministerie wantrouwt, ingekapseld raakt in criminele netwerken, grote partijen drugs op de markt laat komen en bijna ongecontroleerd met grote sommen geld schuift - al die onthutsende bevindingen van de parlementaire enquêtecommissie zouden elders wel eens een nieuw schrikbeeld kunnen doen ontstaan: dat van Nederlandse toestanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden