Amerikaanse psychologe gelooft niet in hervonden incestherinneringen; 'Het geheugen is geen videorecorder'

De Amerikaanse psychologe prof. dr. E. Loftus pleit voor een verbod op de hervonden-herinneringentherapie. 'Gelukkig komen er steeds meer therapeuten die vinden dat ze met het heden aan de slag moeten gaan in plaats van in het verleden te wroeten.'..

Van onze verslaggeefster

Ellen de Visser

ENSCHEDE

Steeds meer therapeuten in de Verenigde Staten worden aangeklaagd door hun voormalige patiënten omdat zij hun een incestverleden hebben aangepraat. Na de hausse aan rechtszaken van volwassen vrouwen die na psychotherapie plotseling familieleden beschuldigen van afschuwelijke seksuele misdrijven, treedt er langzaam een kentering op, zegt de Amerikaanse psychologe prof. dr. E. Loftus. 'Er zijn al verzekeringsmaatschappijen die therapeuten niet meer verzekeren als ze zich met dat soort zaken bezighouden.'

Tientallen vrouwen hebben het afgelopen jaar miljoenen guldens schadevergoeding toegewezen gekregen omdat hun therapeut hun leven verwoest heeft. De vrouwen gingen in therapie vanwege bijvoorbeeld eetproblemen en kregen daar te horen dat zij in hun jeugd seksueel misbruikt moesten zijn. Om ze dat misbruik te laten herinneren, pasten de therapeuten uiteenlopende technieken toe, zoals hypnose en droominterpretaties. Die hervonden herinneringen leidden tot drama's in families en vaak tot veroordeling van de 'daders'.

Ook in Nederland zijn valse beschuldigingen van incest een groot probleem. De politie werd de afgelopen twee jaar met tientallen aangiftes geconfronteerd. Minister Sorgdrager van Justitie wil richtlijnen voor de politie opstellen om te voorkomen dat onderzoek wordt ingesteld in zaken die al op voorhand 'verdacht' lijken.

De afgelopen jaren werd in twintig Amerikaanse staten speciaal voor hervonden herinneringen de wet veranderd: de verjaringstermijn ging voortaan pas in vanaf het moment dat het 'slachtoffer' zich het seksueel misbruik herinnerde. Maar steeds meer rechters raken er nu van overtuigd dat hervonden herinneringen niet betrouwbaar zijn, zegt Loftus.

Ze vertelt over de 59-jarige George Franklin die vorig jaar vrij kwam na zes jaar onschuldig te hebben vastgezeten. Zijn dochter had hem er na een hervonden herinnering van beschuldigd twintig jaar eerder een vriendinnetje te hebben verkracht en vermoord. De rechter die zich opnieuw over zijn zaak boog, zag geen reden hem langer vast te houden. Franklin heeft schadeclaims lopen tegen twee therapeuten, de openbare aanklager, de politie en tegen zijn dochter. Van zijn dochter vraagt hij een dollar.

Loftus is in Nederland op uitnodiging van de universiteiten van Groningen, Enschede en Maastricht. Ze houdt deze week lezingen over het onderwerp waarnaar ze al ruim twintig jaar fanatiek onderzoek doet: het geheugen. Haar theorie: herinneringen zijn flexibel, een panorama-achtig schoolbord met een eindeloze voorraad krijt en wissers. Het geheugen is geen videorecorder maar een mengsel van feiten en fantasie.

De afgelopen jaren trad ze op als getuige-deskundige in honderden rechtszaken. Keer op keer stelde ze dat voor verdrongen herinneringen geen enkel wetenschappelijk bewijs bestaat. 'Ik geloof niet dat mensen emotionele gebeurtenissen kunnen verwijderen uit hun bewustzijn en die later, als ze er beter tegen opgewassen zijn, weer kunnen opdiepen.'

Het kwam haar op massa's scheldbrieven en dreigtelefoontjes te staan. Onlangs kreeg het congrescentrum waar ze een lezing zou geven een telefoontje met de mededeling 'We'll kill the bitch'. Sindsdien staan er soms bodyguards in de zaal als ze spreekt.

'De controverse in de Verenigde Staten tussen gelovigen en sceptici wordt steeds verbitterder', zegt ze. Sceptici die het voor beschuldigde ouders opnemen worden 'smeerlappen' genoemd. De ouders liegen, zeggen gelovigen. Daders van seksueel misbruik ontkennen immers altijd. 'Iemand is onschuldig totdat het tegendeel is bewezen', zegt Loftus. 'Niemand mag worden veroordeeld op basis van een waarheid die nooit heeft bestaan.'

'Alle negatieve publiciteit over hervonden herinneringen is schadelijk voor echte slachtoffers', zegt Loftus. 'Zij hebben steeds meer moeite om gehoor te vinden.' Een verbod op de omstreden therapie, zoals de Britse beroepsorganisatie van psychiaters onlangs uitvaardigde, juicht ze toe. 'Maar de controle op zo'n verbod is lastig omdat de therapeuten vaak ontkennen dat ze de therapie toepassen.'

Volgens Loftus houdt een kwart van de Amerikaanse therapeuten zich wel eens bezig met hervonden herinneringen. 'Collega's van mij beweren dat ze alleen op geld uit zijn. Ik denk dat ze er werkelijk van overtuigd zijn dat alle problemen van het leven zijn terug te voeren op seksueel misbruik. Gelukkig komen er steeds meer therapeuten die vinden dat ze met het heden aan de slag moeten in plaats van in het verleden te wroeten.'

Loftus vindt dat therapeuten zich de komende jaren moeten richten op de begeleiding van de groeiende groep spijtoptanten die zich realiseren wat ze met hun pseudoherinneringen hebben aangericht. 'Soms zijn ouders al dood als hun kind tot inkeer komt. Ik ken gevallen waarin de vals beschuldigde ouder zelfmoord heeft gepleegd. Bedenk eens wat voor schuldgevoel die mensen hun verdere leven mee moeten torsen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden