Amerikaanse prestatiedruk op school: liever niet in Nederland

AMSTERDAM - In het Amerikaanse voortgezet onderwijs zit iedereen in de stress. Dat zal leerlingen in het Nederlandse vwo toch niet zo snel overkomen?

© Joost van den Broek / de Volkskrant

'Ik ben bang dat onze kinderen ons zullen aanklagen voor het stelen van hun jeugd', zegt psycholoog Wendy Morel bij aanvang van Race to Nowhere.

Overwerkte soortgenoten
De Amerikaanse documentaire over prestatiedruk op scholieren beleefde onlangs zijn Nederlandse première in het Amsterdams Lyceum. Dertig vwo-leerlingen waren bereid gevonden om zich na schooltijd te vergapen aan hun overwerkte soortgenoten uit de Verenigde Staten. Het waren bijna uitsluitend meisjes die dit offer brachten.

In Nederland wordt er al jaren gefulmineerd tegen de vermeende 'zesjescultuur' in het onderwijs - overigens niet zelden door politici die zelf alleen negens haalden als ze hun rapport ondersteboven hielden. Maar er is een donkere kant aan de prestatiecultuur in het voortgezet onderwijs, zo willen de Amerikaanse filmmakers Vicki Abeles en Jessica Congdon met Race to nowhere laten zien.

'Er zijn tijden geweest dat ik ging zitten om mijn huiswerk te maken en dan gewoon begon te huilen', zegt een Amerikaanse scholier. Om naar een topuniversiteit te kunnen, moeten scholieren niet alleen hoge cijfers halen, maar ook bergen huiswerk verstouwen, 'leiderschap' tonen, uitblinken in sport, een sieraad zijn voor de gemeenschap, en als het even kan ook nog vijf vreemde talen beheersen en het derde pianoconcert van Rachmaninov kunnen spelen. 'Een race naar nergens', noemt een leerling het.

Stress
Het resultaat, zo willen Abeles en Congdon bewijzen, zijn gestresste kinderen en ouders en bovenal zwakke onderwijsresultaten. Amerikaanse scholieren presteren slechter dan veel van hun leeftijdsgenoten in Azië en Europa (inclusief Nederland). Amerikaanse kinderen leren hoe ze een voldoende voor hun proefwerk moeten halen en niet hoe ze zelfstandig moeten nadenken, vatten onderwijskundigen samen.

Dat geldt misschien voor Amerika, maar toch niet voor Dokkum, Den Haag of Dinxperlo? Je kunt de film met een korrel Nederlands zout nemen, zegt Bart van der Velpen (28) van FC de Krachtpatsers, een groep onderwijstrainers die samen met ABC Onderwijsadviseurs de première organiseerde. Maar de race naar nergens doet zich wel degelijk ook in Nederland voor. 'Ik geloof stellig dat de kabinetsplannen voor strengere selectie aan de poort als gevolg zullen hebben dat straks onze scholieren ook aan de valium zitten van de stress.'

'Ga staan als je weleens hoofdpijn of buikpijn hebt van de studiestress', zegt Van der Velpen na afloop van de film. De helft van de scholieren gaat staan. Een meisje krijgt een por van haar buurvrouw omdat ze blijft zitten. Bij nader inzien staat ze toch maar op.

Achterhoofd
'Ga staan als je het gevoel hebt dat school vooral draait om cijfers', zegt Van der Velpen. Vrijwel iedereen komt overeind. 'Je weet in je achterhoofd wel dat niet alles om cijfers draait', zegt een leerling, 'maar die impressie krijg je niet van school.'

Maar bij lang niet iedereen leidt dat tot overspannen prestatiedrang. Op het commando 'Ga staan als je tevreden bent met een zes', komen twaalf van de dertig leerlingen overeind. Twaalf anderen leggen de lat bij een zeven, de rest bij een acht.

'Ik ben zelf van de zesjescultuur', zegt 5-vwo-leerlinge Alicia. 'Ik doe veel dingen naast school die ik leuk vind - dansen, hockey, de vertrouwenscommissie waarvan ik deel uitmaak. Ik zou wel hogere cijfers kunnen halen, maar daar heb ik geen zin in.'

Vooruit
Haar klasgenoot Noortje is iets minder onbekommerd. 'Ik denk de hele tijd vooruit. Soms leidt dat wel tot wanhoop, dan heb je zo hard geleerd, maar niet het cijfer waarvoor je hebt gewerkt. Dan denk ik: waarom zou ik er dan zo veel tijd in steken?'

'Ik heb geen stress', zegt Tess. 'Het Nederlandse schoolsysteem is totaal anders dan het Amerikaanse. Als je in Nederland je vwo gehaald hebt, kun je nu nog naar vrijwel elke studie die je wilt.'
'Wij zijn al het hoogste', beaamt Leonie.

Tess: 'Dat is heel erg stressverminderend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.