NIEUWSSpionage

‘Amerikaanse NSA bespioneert Europese bondgenoten, waaronder Nederland’

Er zijn nieuwe aanwijzingen dat de Amerikaanse NSA bondgenoten in Europa, waaronder ook Nederland, uitgebreid bespioneert. Dat doen de Amerikanen onder meer op het zuidelijke punt van het Deense eiland Amager – niet ver van de luchthaven van Kopenhagen. Daar verwerken ze samen met de Deense geheime dienst data die zijn afgetapt van internetkabels.

Denemarken werkte samen met de Amerikanen bij het aftapproject.Beeld Getty Images/iStockphoto

Die informatie komt van een oud-medewerker van de Deense militaire dienst Forsvarets Efterretningstjeneste (FE), die vanaf 2008 met de Amerikaanse NSA aan een geheim aftapproject werkte, en die zijn zorgen over de Amerikaanse spionage deelde in interne rapporten. Omdat de spionage voortduurde, besloot de klokkenluider die rapporten te lekken naar een nieuwe toezichthouder. De Deense publieke omroep DR heeft nu met diverse bronnen gesproken die de rapporten hebben gezien en de inhoud ervan bevestigen.

In 2008 begon een Deens-Amerikaanse samenwerking die er jaren later toe leidde dat de Denen met hulp van de Amerikanen grootschalig internetkabels gingen aftappen buiten Kopenhagen. De Amerikanen verstrekten technische hulp en financiële middelen, de Denen gaven de Amerikanen in ruil toegang tot internetkabels die onder andere naar Oost-Europa lopen. Volgens DR reisden medewerkers van de NSA met regelmaat naar Denemarken om een hypermodern datacenter te bouwen dat hardware van de NSA gebruikte waarmee afgetapte data werden verwerkt.

Specifieke woorden of zinnen

Daarvoor werkte de NSA met het beruchte programma XKeyscore, in 2013 onthuld door NSA-klokkenluider Edward Snowden. Middels selectors doorzochten zij e-mails, zoekvragen en chatberichten. Een selector kan een e-mailadres, telefoonnummer of IMEI-nummer van een smartphone zijn. De inlichtingendiensten kunnen ook zoeken naar specifieke woorden of zinnen. Middels de selectors worden relevante metadata opgeslagen: data die vertellen wie met wie communiceert.

Maar wat de Denen niet wisten, is dat de Amerikanen de kabeltoegang óók gebruikten om Denemarken en buurlanden zoals Duitsland en Nederland te bespioneren. De Deense medewerker ontdekte dat er bepaalde selectors waren waarmee de Amerikanen heimelijk inlichtingen over Europese processen en organisaties verzamelden. 

De technisch medewerker – volgens Deense media een begaafde hackspecialist – besloot zijn zorgen over de illegale praktijken intern te delen. Dat leidde tot onderzoek van de Deense toezichthouder die inderdaad concludeerde dat een deel van de selectors illegaal was. De medewerker vertrok in 2018 bij de Deense geheime dienst nadat hij de interne rapporten had gelekt. Ook had hij in het geniep gesprekken met collega’s en leidinggevenden opgenomen.

De Deens-Amerikaanse samenwerking doet sterk denken aan het Amerikaans-Duitse verbond waarbij vanaf 2002 internetverkeer van een datacentrum van Deutsche Telekom in Frankfurt werd afgetapt. De afspraak daarbij was dat de Amerikanen géén inlichtingen over Duitsland zouden verzamelen. Nadat Snowden dit verbond onthulde, kwam de samenwerking onder druk te staan. De Duitsers kwamen erachter dat zeker tweeduizend Amerikaanse selectors erop gericht waren om inlichtingen over West-Europa en Duitsland te verzamelen. Een flagrante schending van de overeenkomst met de Duitse BND die tot de samenwerking leidde.

Defensiebedrijf

De Amerikanen hadden volgens DR onder meer de Deense ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken en Defensiebedrijf Terma als doelwit. In 2015 en 2016 besloot Denemarken over de aanschaf van een nieuwe straaljager, waarvoor ook de Amerikaanse Joint Strike Fighter in de race was. De Amerikanen zochten via trefwoorden specifiek naar de e-mailadressen en telefoonnummers van medewerkers van Terma. 

Deense bronnen noemen ook buurland Zweden met Saab, Duitsland, Frankrijk, Noorwegen én Nederland als Amerikaans spionagedoel. Na het onderzoek van de Deense toezichthouders naar de illegale samenwerking zijn afgelopen zomer verschillende personen van de Deense FE geschorst – waaronder het huidige hoofd van de dienst. De benoeming van voormalig spionagechef Thomas Ahrenkiel tot Deens ambassadeur in Duitsland is opgeschort. 

Bronnen bij de Nederlandse geheime dienst willen niet zeggen of ze op de hoogte zijn van de Amerikaanse spionage in Denemarken. ‘Iedereen spioneert’, reageert een inlichtingenmedewerker nuchter. De Nederlandse diensten doen vooral onderzoek naar spionage van vijandige staten zoals Rusland, China en Iran. Een woordvoerder van toezichthouder CTIVD zegt dat de contacten met buitenlandse toezichthouders goed zijn maar dat specifieke informatie of een intern rapport vanwege de vertrouwelijkheid niet kan worden gedeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden