Strijd tegen IS

Amerikaanse leger speelt IS in de kaart met doden Soleimani

Iraniërs wonen een rouwstoet bij voor slachtoffers van een terreuraanslag in Teheran, juni 2017. IS gold als verdachte.Beeld AP

Wint IS bij de dood van de Iraanse generaal Qassem Soleimani en zijn Iraakse collega Abu Mahdi al Mohandis? Het Amerikaanse leger, ooit door wijlen IS-leider Abu Bakr al Baghdadi omschreven als ‘agenten van de Joden en de kruisvaarders’, had geen mooier cadeau aan de terreurgroep kunnen geven.

In de maalstroom van gebeurtenissen na de dubbele Amerikaanse liquidatie in Bagdad, heeft de internationale coalitie tegen IS haar taken ‘gepauzeerd’. Zowel de Iraakse premier als het parlement dringt aan op het vertrek van de Amerikaanse militairen uit Irak. Als zij weggaan, valt de anti-IS-coalitie in Irak uit elkaar. Ook Europese collega’s zullen dan om veiligheidsredenen vermoedelijk vertrekken. Nederland is in Irak betrokken bij twee trainingsmissies.

De geschiedenis laat zien hoezeer een Amerikaans vertrek uit Irak terrorisme in de kaart kan spelen. Het Amerikaanse leger is namelijk al eens eerder vertrokken uit Irak, in 2011. Het pakte toen zijn biezen op een moment dat Al Qaida, de voorloper van IS, er nauwelijks meer toe leek te doen. Het was rustig in Bagdad. De regering, geleid door de sjiitische premier Nouri al Maliki, leek op dat moment stabiel. Irak kon het alleen af, was de overtuiging in Washington.

Dossier - De wereld na de aanval op Qassem Soleimani
Generaal Soleimani werd ‘de machtigste man van het Midden-Oosten’ genoemd. Begin januari kwam hij om bij een Amerikaanse drone-aanval in Irak. Wie was hij? Waarom nam Donald ‘America first’ Trump deze stap? En hoe ontwikkelt de situatie in het Midden-Oosten verder?

Op 18 december 2011 stapten de laatste Amerikaanse militairen op het vliegtuig. Op 22 december ging in Irak een reeks bommen af: ruim zeventig burgers dood. Niet meer gehinderd door de VS, ging premier Maliki politieke tegenstanders met een soennitische achtergrond lastigvallen. Soennitische stammen in de provincie Anbar, die zichzelf eerder met Amerikaanse steun hadden verdedigd, zochten bescherming bij voorlopers van IS.

Geen redden meer aan

Toen de Amerikanen in 2013 in Irak terugkeerden, was er geen redden meer aan. Fallujah, een stad waar de Amerikanen eerder hadden geïnvesteerd in een gematigd bestuur, viel in handen van IS. Gevolgd door Mosul, de tweede stad van Irak. Het Iraakse leger sloeg op de vlucht.

De vraag is of een Amerikaans vertrek deze keer beter uitpakt. De hoop is dat het Iraakse leger ditmaal – met internationale inspanningen – beter getraind is. Maar in de grotten, boomgaarden en verwoeste dorpen waar honderden tot duizenden IS-strijders hun kans afwachten, weten ze: voor het Iraakse leger hoeft IS nog steeds niet te vrezen.

Het Iraakse leger, zo constateerde het Amerikaanse ministerie van Defensie in november 2019 in een kritisch rapport, heeft niet ‘genoeg mankracht’ om de woestijn langs de Syrische grens uit te kammen waar IS zich schuilhoudt. Het Iraakse leger is ook ‘grotendeels onwillig of onkundig’ om de bergen rond Kirkuk te beheersen, waar IS zich hergroepeert.

Bovendien heeft het Iraakse leger nog steeds niet geleerd om zelf een doelwit te vinden en uit te schakelen, zoals ze dat in legertermen noemen: find and fix’ Dat IS in de Iraakse woestijn toch niet meer overal zwarte vlaggen plant, is te danken aan de hulp van de coalitie. Die reiken de Irakezen de locaties aan van doelen, verzamelen inlichtingen en bieden luchtsteun. Met hulp van de coalitie durft het Iraakse leger het soms aan om IS-strijders onschadelijk te maken.

Iraakse milities

Dat de strijd tegen IS in Irak onder de streep toch nog steeds positief uitpakt, is volgens de Amerikaanse militaire inlichtingendienst in een analyse uit september 2019 daarnaast te danken aan een opvallende bondgenoot: Iraakse milities, ‘zowel de aan Iran gelieerde als de niet aan Iran gelieerde’. Deze soms radicale groepen, zoals de Hezbollah Brigades, zijn actief in de woestijn van de provincie Anbar en helpen mee met het opsporen van IS-strijders.

Iraanse kruisraketten worden afgevuurd op doelen van IS in Syrië, oktober 2018.Beeld AP

Inderdaad: dit gaat om de Iraakse volksmilities, waarvan velen wapens en training ontvingen via Qassem Soleimani. De eveneens gedode Al Mohandis was commandant van de Hezbollah Brigades. Op deze mannen is van alles aan te merken, maar hun voetsoldaten spelen in Irak tot op de dag van vandaag een rol in de strijd tegen IS. Nu zijn hun hoogste leiders dood.

Ten opzichte van het vorige vertrek van de Amerikanen in 2011 is er ook een lichtpuntje. De soennitische bevolking heeft aan den lijve ondervonden dat IS niet de beloofde islamitische heilstaat biedt en is mogelijk kritischer over nieuwe toenaderingspogingen van de terreurgroep. Maar dat kan zomaar veranderen als religieuze verzuiling aanwakkert in de Iraakse politiek. Het besluit in het parlement om de Amerikanen de deur te wijzen, lijkt daar een begin van. De sjiieten stemden voor. De soennieten bleven grotendeels thuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden