Amerikaanse handicap

‘Het Amerikaanse konvooi’, lazen we in alle talen, ‘ramde een file van twaalf auto’s. De militairen bekommerden zich totaal niet om de burgers die ze van de weg maaiden....

Kabul, mei 2006.

Onmiddellijk braken rellen uit – ‘de ernstigste sinds de val van het Talibanbewind in 2001’, vervolgde het nieuws. ‘Ziedende betogers trokken naar het paleis van de president en naar de zwaarbewaakte Amerikaanse ambassade. Een westers uitziende man werd uit zijn auto gesleurd en afgetuigd.’

Een westers uitziende man.

Ik weet nog wat de zenuwachtige nieuwslezeres op de ochtend van 4 november 2004 over de toen nog onbekende Mohammed B. bleef herhalen in de non-stopaflevering van het NOS Journaal: ‘Een man met een islamitisch uiterlijk.’

The clash of civilizations.

Waarom rijden de Amerikanen ook niet een beetje netjes door de straten van Kabul?

In de Herald Tribune hadden ze er gisteren nog even de nieuwe NAVO-commandant in Afghanistan, David Richards, bijgehaald. Die had vorige maand bij zijn aantreden verzekerd dat zijn strijdkrachten sommige Amerikaanse methoden niet zouden overnemen. Arrestanten zouden bijvoorbeeld altijd aan de Afghaanse politie worden uitgeleverd, en burgerwoningen zouden nooit worden bestormd tenzij ze voor honderd procent zeker wisten dat het binnen niet pluis was.

Het was net alsof je onze brave Hendrik Kamp hoorde.

Richards is Brits, en misschien maakt dat het verschil met de blind door Kabul scheurende, schietende en deuren opentrappende soldaten uit de Verenigde Staten.

Niet dat de gemiddelde Engelsman geciviliseerder zou zijn dan de gemiddelde Amerikaan – denk maar aan voetballen, dat ze tot voor kort in Amerika niet eens kénden.

Maar de Engelsen hebben ooit koloniën gehad, en dat verklaart volgens mij het grote onderscheid. Engelsen hebben door de eeuwen heen geleerd hoe je de baas kunt blijven over een door eigenaardige, gekleurde snoeshanen bewoond overzees gebiedsdeel. Straffen als ze ongehoorzaam zijn geweest. Maar een extra handje rijst als ze het gras hadden gemaaid. Dat schept op den duur een band zo hecht als die tussen ouders en kinderen.

Engelsen zijn in dat opzicht net als wij. Duizenden Indische baboes hebben tranen met tuiten gehuild aan de kade van Tandjong Priok toen ze de stoomboot van de toean en zijn gezin voor goed uit het zicht zagen verdwijnen. Pas daarna gingen ze schoorvoetend over tot de orde van de Indonesische dag.

Amerikanen hebben die belangrijke fase in de ontwikkelingsgang van de blanke, westerse mensheid gemist. Ze zijn immers heel lang zélf bewoners van een kolonie geweest – tot ze George Washington uitriepen tot hun Soekarno. Amerika kun je in zekere zin het Kenia of de Congo of het Indo-China van de 18de eeuw noemen.

Amerikanen hebben nog altijd een trauma van vreemde overheersers, en vanaf het moment dat ze zich hadden ontdaan van de Indianen op hun continent, zijn ze daarom een wereldwijde kruistocht begonnen ter verspreiding van vrijheid en democratie.

Maar leg dat maar eens uit aan een Afghaan die net een knappe tweedehands auto had gekocht toen het Amerikaanse konvooi voorbij kwam.

Tot het ogenblik waarop Osama bin Laden van zich liet horen, had George Bush waarschijnlijk geen idee waar hij Afghanistan op de globe moest zoeken. Tony Blair daarentegen had het land als het ware nog in zijn genen. De hele 19de eeuw door hebben zijn voorouders om de Khyber Pas gevochten, achterachterovergrootvaders zijn er bij duizenden gesneuveld of gedecoreerd, koningin Victoria vroeg elke ochtend aan Palmerston, Gladstone of Disraeli hoe haar empire er voor stond tussen Perzië en India, en elk Brits schoolkind leerde op kostschool hoe je mannen met een islamitisch uiterlijk het best in de gaten kon houden.

Nederlanders en Engelsen stoppen straks in Uruzgan voor elk rood licht. Met de Amerikanen zie ik het nooit meer goed komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden