Amerikaanse architect ontwerpt kantoorpark 'waar publiek wordt verleid om binnen te gaan' Henri Cobb wil humanisme implanteren in Haags Beatrixkwartier

Het Beatrixkwartier - Bezuidenhout Den Haag - is dat niet de meest hopeloze plek van Nederland? 'Nu u me dat vraagt bespaart me dat de moeite om me daarover uit te laten', is het veelzeggend antwoord van de Amerikaanse architect Henri Cobb....

JAAP HUISMAN

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

Het is de plek waar vijftig jaar geleden het leven letterlijk en figuurlijk uit werd weggebombardeerd, en waar kleurloze projectontwikkelingsbouw bezit van heeft genomen. Hoe gecompliceerd de opgave is, blijkt daar uit dat Cobb al vijf jaar aan een plan voor het gebied werkt, nadat in eerste instantie een te ambitieus voorstel werd afgeschoten. Wat er nu op tafel ligt, kan er in de ogen van de Amerikaan ook mee door. Het is er volgens hem alleen maar sterker op geworden. In deze opzet moet het kantoorpark het Haagse World Trade Center gaan herbergen.

Het Beatrixkwartier is een van de vele toekomstige bouwputten in Den Haag. De hijskranen komen zo ongeveer in slagorde te staan tussen Bezuidenhout en Lange Marktstraat, in een poging om Den Haag een nieuw hart te geven. En Cobb is niet de enige buitenlander die zich over de patiënt Den Haag ontfermt. Van de Catalaan Joan Busquets tot de Amerikaan Michael Graves: het lijkt wel of het Haags gemeentebestuur een greep heeft gedaan in het internationale architectenregister.

Door een speling van het lot schaakt Cobb momenteel op twee velden in Nederland. Eerder dit jaar presenteerde hij het definitief ontwerp voor het ABN Amro-hoofdkantoor in Amsterdam; Den Haag staat al langer in zijn agenda. Cobb maakt deel uit van het bureau Pei Cobb, Freed & Partners uit New York dat een reeks kantoorgebouwen over de hele wereld heeft uitgestrooid - voornamelijk in Amerika en Azië - en dat vooral naam heeft gemaakt met de glazen piramide bij het Louvre in Parijs.

Hoe verschillend ook, er is een overeenkomst te ontdekken tussen het ABN Amro-hoofdkantoor en het Beatrixkwartier. Beide complexen zijn miniatuur-steden waar de meeste aandacht uitgaat naar een leefbare openbare ruimte op de begane grond. In het Beatrixkwartier speelt de voetganger daarin een hoofdrol. Cobb: 'We willen de uitgangen van de parkeergarages op de binnenstraten laten uitkomen, niet in de gebouwen.' Die passant moet in de toekomst, tussen de werktijden door, slenteren langs cafés, coffeeshops, winkels, showrooms en restaurants. 'Alles moet er aan gedaan worden om het publiek te verleiden binnen te gaan.' Daarboven torenen dan de kantoren uit, waarvan een van de hand van Cobb zal zijn: een bol transparant gebouw.

Het Beatrixkwartier, ingesloten door de Beatrixlaan en de Schenkkade, kampt volgens Cobb met twee nadelen. Het is een buitengewoon groot gebied, en het wordt belaagd door in zichzelf gekeerde, monolitische torens. Cobb: 'Het wordt bewoond door gorilla's.' Dat is volgens hem ook de last van de westerse wereld: anonieme kantoorpaleizen die zich afsluiten van de bewoonde wereld. Gorilla's. 'In het Oostblok zijn juist de enorme woonkazernes de gorilla's.'

De opgave voor de hedendaagse generatie architecten is de steden te ontdoen van die introverte blokken, hetgeen voor Amerika nog een stuk lastiger is dan voor Europa. 'In Amerika is het leven al zo weggetrokken uit het hart van de steden, in Europa niet.' Wat hem daarom zo aan Den Haag bevalt, is het Binnenhof. Een van de meest bijzondere plekken ter wereld, vindt hij. 'Een voorbeeld van een humanistische architectuur door de schaal en de intimiteit. Waar vind je elders zo'n regeringscentrum en volksvertegenwoordiging?' Dat humanisme, ja dat zou hij ook graag willen implanteren in het Beatrixkwartier.

Nu we het toch over de couleur locale hebben, heeft hij een mening over het Haags stadhuis van zijn landgenoot Richard Meier, dat morgen opengaat? Behoedzaam formulerend: 'Het is erg groot. En het atrium is zonder meer een dramatische ruimte. Maar als ik eerlijk ben, vind ik de belevenis van het gebouw sterker dan de aanblik. Het is vooral een gebouw dat je moet ondergaan.'

Is het voor een Amerikaanse architect niet moeilijk om in een wildvreemde stad ook nog een anoniem complex te ontwerpen? 'Nu raakt U aan een essentieel probleem. We bouwen overal ter wereld waar ons huis niet staat. Dus moet je je verdiepen in de plaatselijke situatie en in de verschillende eigenaardigheden. Wat ons bijvoorbeeld is opgevallen is dat Nederlanders anders omspringen met daglicht dan Duitsers terwijl de omstandigheden niet vreselijk verschillen. In de Duitse architectuur zie je de ramen minder prominent in de gevel, in Nederland lijkt er wel een prijs op daglicht te bestaan, zo open zijn de gevels. En dan hangen ze er ook nog niet eens gordijnen voor! Je kunt daaruit afleiden dat openbaar en privé hier meer door elkaar heenlopen dan elders. En dat je dat ook in zo'n kantorenpark moet overbrengen.

'Maar een probleem is inderdaad dat je een masterplan maakt zonder dat je weet wie erin gaan werken, zonder dat je ook weet wie de andere architecten zullen zijn. Om eerlijk te zijn, je hebt geen garantie dat het goed afloopt, je kunt alleen hopen dat het goede architecten zijn die de andere torens zullen ontwerpen. Wat dat betreft heb ik groot vertrouwen in de Nederlandse schoonheidscommissie waarin anders dan in Amerika deskundigen zitten. Tegelijk zie je ook dat in Nederland meer gerijpte opvattingen bestaan over conserveren dan in de VS: daar willen ze tegenwoordig àlles bewaren.'

De moeilijkheid van dergelijke projecten, zegt de architect terwijl hij de maquette kantelt, is dat je bijna niet in staat bent er een afwisseling aan te geven.

Cobb wijst op de historische stad die zich buiten spiegelt in de gracht. 'Wat maakt een stad goed en leefbaar? Dat je panden naast elkaar ziet, die op zichzelf misschien middelmatig of slecht zijn, maar die met een breedte van zes meter een variëteit tot stand brengen. Zo ontstaat een ensemble. Bij de moderne kantorenbouw heb je te maken met een andere schaal. Je hebt dat niet in de hand. Het enige dat je wèl kunt controleren, is de openbare ruimte.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden