Amerikaans verbod op patent menselijk gen komt laat

De rechter heeft gesproken: genen die van nature voorkomen in het menselijk lichaam zijn een 'natuurlijk product' waarvoor geen patent mag gelden - maar op synthetische genen die in het lab worden gemaakt kan een patent weer wel.

AMSTERDAM - Met die langverwachte uitspraak haalde het Amerikaanse Hooggerechtshof deze week de patenten door de versnipperaar die het bedrijf Myriad Genetics al jaren voert op de genen BRCA1 en BRCA2, die de kans op borst- en eierstokkanker aanzienlijk vergroten.


Maar bij experts heerst verwarring: wie heeft er nu eigenlijk wat gewonnen? Een genpatent betekent niet dat iemand die het gen toevallig draagt daarvoor opeens rechten moet betalen; het legt restricties op aan producten die met het gen in kwestie te maken hebben. Zoals tests die achterhalen of iemand drager is van een riskant gen: het was zo'n test die Angelina Jolie ertoe aanzette haar borsten preventief te laten verwijderen.


Op het eerste oog zijn de winnaars dan ook patiënten en wetenschappers. Die klagen al decennia dat de patenten goedkopere diagnostische tests in de weg staan. Direct na de uitspraak maakten diverse bedrijfjes al bekend om binnenkort nieuwe gentests op de markt te brengen.


Maar ook Myriad claimt de overwinning. Daarbij draait het vooral om het feit dat patenten op zogeheten 'complementair dna' (c-dna) toegestaan blijven. Dat zijn genen die met behulp van biologische moleculen uit het dna worden losgemaakt, en vormen in veel labs de meest handzame 'gebruiksversie' van dna. Myriad leest de uitspraak dan ook liefst als 'broodnodige steun voor bedrijven die vertrouwen op c-dna-patenten', zoals het bedrijf verklaarde.


Het hardst klaagt intussen de Amerikaanse koepel van 1.100 biotechbedrijven BIO. De uitspraak hindert biotechbedrijven buiten de menselijke genetica, vreest de koepel. Zoals bedrijven die werken aan transgene gewassen, vaccins, voedingsstoffen, energie-opwekkende organismen of industriële enzymen.


Volgens recente cijfers zijn er in die sectoren zo'n 4500 genpatenten. Aan de andere kant: biotechbedrijven schermen hun belangen af met meer patenten dan die op genen alleen.


De uitspraak van de hogerechter laat zich dan ook vooral lezen als principiële uitspraak: genen die in de natuur voorkomen, kun je niet opeens bestempelen tot nieuwe chemicaliën als je ze lospeutert.


Prachtig gesteld, maar het komt ook laat. De discussie over de patenten stamt uit de tijd toen de gentechniek nog in de kinderschoenen stond en het peperduur en uiterst moeilijk was om genen te isoleren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden