Amerika's 'war on drugs' is op z'n retour

Een kentering in de VS: Obama neemt afstand van de snoeiharde strijd tegen drugsgebruik, want die verzwakt wijken en leidt tot tjokvolle gevangenissen.

WASHINGTON - De overvolle Amerikaanse gevangenissen zijn een nationale schande. Ze getuigen van racistische, achterhaalde opvattingen over misdaadbestrijding. Met deze boodschap heeft de Amerikaanse minister van Justitie Eric Holder duidelijk gemaakt dat de 'war on drugs', Amerika's genadeloze aanpak van drugsgebruik en daarmee samenhangende criminaliteit, op zijn retour is.


Terwijl politiek Washington in een zomerslaap is gesukkeld, heeft Holder de leiding genomen om het 'gebroken' systeem van vervolging en bestraffing te hervormen. Zijn doel en dat van president Obama is om de overbevolking van de gevangenissen eindelijk serieus aan te pakken. Een van de middelen daartoe is om een einde te maken aan de verplichte minimumstraffen die aanklagers moeten eisen tegen drugsgebruikers en drugshandelaars - vooral mannen uit minderheden.


Door deze draconische richtlijnen zijn sinds de jaren tachtig miljoenen Amerikanen opgepakt en opgesloten voor relatief milde vergrijpen. Dat heeft geleid tot een explosieve groei van de gevangenispopulatie. Terwijl de Amerikaanse bevolking de afgelopen decennia slechts is toegenomen met 30 procent, is het aantal gedetineerden met 800 procent gestegen, meldde Holder maandag in een speech in San Francisco. Het gevolg: mensonterende toestanden in detentiecentra, en dubieuze eerste plaatsen voor de VS op de internationale ranglijsten van opgesloten inwoners. Deze cijfers zijn volgens criminologen en politici van links tot rechts op zich al een moreel schandaal. Ze vormen bovendien een zware financiële last voor de lokale en nationale overheden, die consequent met begrotingstekorten en dalende budgetten kampen.


Het is ook een reden waarom juist conservatieve, zuidelijke staten vooroplopen bij de hervorming en 'humanisering' van hun strafregels. Drugscriminaliteit wordt er al genuanceerder aangepakt. In Kentucky, Texas en elders worden momenteel duizenden gedetineerden vrijgelaten of onder andere vormen van curatele gesteld. Het levert besparingen op van honderden miljoenen dollars.


Binnen de getallen gaan andere drama's schuil. Hoewel blanken en zwarten evenveel softdrugs gebruiken, worden zwarte mannen er vier keer zo vaak voor opgepakt en er langduriger voor achter de tralies gezet. Het snuiven van cocaïne door blanken leidt veel minder vaak tot vervolging dan het roken van 'crack'-cocaïne door zwarten. Deze verschillen zijn volgens Holder en andere kenners een gevolg van discriminatie. Ze hebben diepgaande consequenties voor de geplaagde wijken waar de overtreders worden opgepakt.


In veel arme buurten is een 'directe pijplijn van school naar de gevangenis' ontstaan. Dit fenomeen wil Holder aanpakken in samenwerking met het ministerie van Onderwijs en de lokale aanklagers in de staten. 'Door een vicieuze circel van armoede, criminaliteit en gevangenschap zitten te veel Amerikanen vast en zijn gemeenschappen verzwakt', zei Holder. 'Detentie moet wordt toegepast om te straffen, af te schrikken en te rehabiliteren, niet om weg te stoppen en te vergeten.' Zware straffen zijn er alleen voor zware misdrijven, concludeerde Holder.


De minister heeft steun ontvangen voor zijn afwijzing van de minimumstraffen waaraan aanklagers en rechters volledig gebonden zijn.


De hervorming die Holder namens Obama aankondigde, is niet het enige signaal dat er een einde komt aan het tijdperk van tough on crime ('keihard tegen de misdaad'). Bij een referendum in Californië heeft de bevolking vorig jaar al afstand genomen van de three strikes you're out-wet. Onder die regelgeving moesten overtreders voor een derde vergrijp automatisch levenslang de cel in, ook als hun overtreding op zich geen reden was voor zo'n zware celstraf. Vaak gingen de vergrijpen om drugs; doorgaans betrof het zwarte mannen of latino's.


Uitgerekend deze week besloot een rechter dat het agressieve stop and frisk-beleid van de politie in New York, het staande houden en fouilleren, strijdig is met de grondwet. De aanpak heeft volgens burgemeester Bloomberg geleid tot een enorme daling van de criminaliteit in New York. Maar de rechter oordeelde dat het beleid inherent racistisch is en de burgerrechten van minderheden schendt.


Al met al lijkt in Amerika een kentering gaande. Michelle Alexander, auteur van het invloedrijke boek The New Jim Crow, over massa-opsluiting en politieoptreden, is dan ook 'voorzichtig optimistisch'. 'Miljoenen levens zijn verspild door de oorlog tegen drugs', zei ze. 'Dat ons land al veertig jaar op het verkeerde pad zit, heeft meer schade en lijden veroorzaakt dan er aan schade en lijden is voorkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden