Amerika's gesegregeerde zuiden in nietsontziend full color

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Gordon Parks trok in 1956 als zwarte fotograaf door het diepe zuiden van de VS.

Department Store, Mobile, Alabama, 1956.Beeld The Gordon Parks Foundation

Twee jaar nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof had bepaald dat zwarte kinderen het recht hadden dezelfde scholen te bezoeken als witte kinderen (Brown vs. Board of Education, 1954) stuurde het tijdschrift Life fotograaf Gordon Parks (1912-2006) naar het diepe zuiden. Life was het belangrijkste fototijdschrift van de periode met op het hoogtepunt een oplage van 13,5 miljoen exemplaren, en lag op de salontafels van de snel groeiende middenklasse van de Verenigde Staten. Gordon Parks was de eerste zwarte fotograaf die voor het tijdschrift werkte.

Parks legde het leven vast van vier generaties van de familie Thornton die in en rond Mobile, Alabama en Nashville, Tennessee woonden. De vader van de 82-jarige Alfred Thornton, middelpunt van de familie, was nog slaaf geweest. Parks schoot in kleur en richtte zich op het alledaagse leven van de zwarte familie, een leven dat de lezers van Life op het eerste gezicht bekend moet zijn voorgekomen: dat was hun leven. Winkelen, uitgaan, kinderen op straat, in schitterende composities en verleidelijke kleuren. Bij nadere beschouwing kwam het besef dat de verschillen veel groter waren dan de overeenkomsten.

Een aantal mensen staat op een hete dag geduldig te wachten bij een drinkfonteintje op straat. Het kraantje is gemarkeerd 'coloured only'. Ze laten het 'white only'-fonteintje ongemoeid. Een jonge vrouw staat met een kind te wachten bij de ingang van een winkel. Ze zijn op hun best gekleed, de deur staat open, de blik dwaalt langzaam omhoog naar het grote neonbord boven hun hoofd: blauwe pijl, met in rode letters 'colored entrance'. En, geënsceneerd of niet, zes zwarte kinderen die vanachter een hek naar een met een gazon omgeven speeltuin in de verte staren.

Zelfportret van Gordon Parks uit 1948.Beeld The Gordon Parks Foundation

Een verdeelde natie

De foto's (26 stuks) verschenen in het septembernummer van 1956, begeleid door een stuk van schrijver Robert Wallace: The Restraints - Open and Hidden. Gordon Parks herinnerde zich later het gevoel van opluchting toen het vliegtuig terug naar New York los kwam van de startbaan. Zijn twee weken in Mobile waren maar een klein deel van een van de opmerkelijkste en veelzijdigste carrières in de Amerikaanse cultuur. Parks was niet alleen een van de grote fotografen van zijn tijd (toonaangevend op het gebied van burgerrechtenbeweging, armoede, maar ook mode, met de camera als zijn zelfbenoemde 'weapon of choice'), hij was schrijver, dichter, componist, schilder en vond met de film Shaft het blaxploitation-genre uit.

In 2012, zes jaar na de dood van Parks, werd de complete serie uit 1956 teruggevonden: 200 nooit gepubliceerde beelden die in 2015 als Segregation Story werden uitgegeven en zestig jaar na dato, in dat nietsontziende full color, opnieuw opzien baarden. Moderne beschouwers zagen een spiegel waarin de verdeelde natie zich nog steeds kon herkennen. Een deel van de Life-foto's is opgenomen in de tentoonstelling Gordon Parks - I Am You, die deze zomer in Amsterdam te zien is.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Portret van schoonmaakster bij de overheid Ella Watson.Beeld The Gordon Parks Foundation

Het verhaal in Life maakte in 1956 indruk in het noorden, maar meer nog in Mobile, Alabama. Allie Lee Causey, een dochter van Thornton die lerares was, werd door Wallace geciteerd in zijn stuk: 'Integration is the only way through which Negroes receive justice', integratie is de enige manier om gerechtigheid te ontvangen. Haar familie werd na de publicatie door een woedende menigte opgejaagd, ze werd ontslagen en haar man verloor zijn truck. Ze waren gedwongen de stad te verlaten.

In december 1956 keerde Life naar Mobile terug om de gevolgen van het verhaal van Parks en Wallace te onderzoeken. Het blad sprak J.T. Allen, winkeleigenaar en al dertig jaar voorzitter van het schoolbestuur in het gebied. Het was wat hem betreft de schuld van de familie Causey zelf geweest. Je moet ze ook geen gelijkheid geven, zei Allen. 'Ze verwachten het niet en weten niet wat ze ermee zouden moeten doen.'

Life hielp de familie bij de verhuizing naar Ohio, maar Allie Lee zou nooit meer les geven.

Gordon Parks - I Am You. Selected works 1942 - 1978.
16 juni t/m 6 september in Foam, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden