Nieuws aanklacht cyberaanvallen

Amerika klaagt Russische spionnen toch aan, maar wat houdt de aanklacht in?

De vier Russische spionnen die in Den Haag werden betrapt bij hun poging tot een cyberaanval, zijn donderdag in de Verenigde Staten aangeklaagd wegens hun aandeel in een ‘criminele samenzwering’. Ook het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM) is een onderzoek begonnen. Over de stand en de inhoud van dat strafrechtelijk onderzoek kon de woordvoerder niets zeggen.

Het Federaal hooggerechtshof van de Verenigde Staten in Washington, D.C.. Beeld AFP

Mocht het in Nederland tot een rechtszaak komen, dan vindt die waarschijnlijk plaats zonder de vier spionnen. Zij zijn in april het land uit begeleid. Volgens de MIVD had de veiligheidsdienst in april niet het mandaat om het viertal in Nederland aan te houden. MIVD-directeur Onno Eichelsheim liet donderdag weten dat zijn dienst het mandaat had om inlichtingen te verzamelen, de cyberoperatie van de Russen te onderbreken en hen het land uit te begeleiden. Volgens minister Ank Bijleveld (Defensie) was het een bewuste keuze om het zo te doen.

De vier Russen waren met een diplomatiek paspoort naar Nederland gereisd. In de regel kunnen de ontvangende landen, in dit geval Nederland, diplomaten niet arresteren als ze misdrijven plegen, zegt Geert-Jan Knoops, advocaat en bijzonder hoogleraar Politiek van het internationaal recht. ‘Mensen die onder een diplomatieke missie vallen, kunnen door het ontvangende land alleen tot een persona non grata worden verklaard.’

Maar, zegt Rosanne van Alebeek, internationaal immuniteitsrecht-deskundige van de Universiteit van Amsterdam, ‘het lijkt erop dat de regels omtrent diplomatieke immuniteit in dit geval niet opgingen’. De vier Russen zouden niet op een officiële missie zijn geweest, en ze waren ook niet geaccrediteerd als ambassadepersoneel. ‘Het lijkt erop dat deze vier mensen hier op hun eigen houtje zijn gekomen. In zo’n geval verschaft een diplomatiek paspoort je geen immuniteit’, zegt Van Alebeek.

MIVD-directeur Eichelsheim heeft donderdag bevestigd dat de vier Russische inlichtingenofficieren niet geaccrediteerd waren als diplomaat, waardoor ze geen immuniteit genoten.

In theorie hadden ze wel gearresteerd kunnen worden, zegt Van Alebeek. ‘Het is raar dat dat niet gebeurd is, want het was heel duidelijk dat ze verdacht werden van een misdrijf. Je krijgt het gevoel dat hier grotere geopolitieke belangen hebben meegespeeld.’

MIVD-informatie

In het geval van een rechtszaak in Nederland is de vraag ook wat de waarde van de MIVD-informatie is. De informatie die het OM van de MIVD heeft gekregen valt onder de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. ‘Deze informatie heeft in een strafrechtelijk onderzoek dezelfde status van een melding van Misdaad Anoniem, of informatie van het Team Criminele Inlichtingen’, zegt Henny Sackers, hoogleraar sanctierecht van de Nijmeegse Radboud Universiteit.

Oftewel: zulke informatie kan gebruikt worden als startinformatie voor een strafrechtelijk onderzoek. ‘De inlichtingendiensten zijn geen opsporingsdiensten. Hun werk heeft een ander doel’, zegt Sackers.

Mocht het tot een rechtszaak komen, dan kan de MIVD-informatie als bewijs dienen. ‘Maar het moet, zoals juristen dat noemen, ‘veredeld’ worden’, zegt Sackers. ‘Dat betekent dat het ‘omgebouwd’ moet worden tot proces-verbaal van de politie. De medewerker van de MIVD moet dan, na toestemming van zijn baas, een verklaring afleggen. Je kunt het vergelijken met een getuigenverklaring.’

Zaak VS

De zaak waarin de vier spionnen samen met nog drie landgenoten zijn aangeklaagd in de VS, betreft niet de hack in Den Haag. Volgens de Amerikaanse openbaar aanklager Scott Brady en FBI-functionaris Eric Welling had het viertal eerder ook andere doelen op het oog, zowel in de VS als in Europa.

In Zwitserland en elders probeerden de Russen, soms met succes, binnen te dringen in de computersystemen van sportorganisaties. Volgens de Amerikanen hebben ze medische informatie over 250 atleten uit 40 landen buitgemaakt en verspreid. ‘Dat was hun wraak voor de uitsluiting van Russische atleten tijdens de Olympische Winterspelen in Pyeongchang in 2018’, werd van Amerikaanse zijde gezegd.

Ook was tenminste één Amerikaans bedrijf, Westinghouse, het doelwit van de Russen. Het bedrijf levert energie aan Oekraïne. Al met al is er volgens justitie en politie in de VS sprake van ‘een wijdverbreide samenzwering’ waarvoor de Russische regering verantwoordelijk wordt gehouden.

De zeven Russen kunnen pas voor een Amerikaanse rechter gebracht worden als ze een land bezoeken waarmee de VS een uitleveringsverdrag hebben gesloten.

Meer over de Russische cyberaanval

Kabinet: Russische cyberaanval op OPCW voorkomen, daders bekend
De Russische militaire inlichtingendienst GROe heeft in april geprobeerd om de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag te hacken. Dat verklaarde defensieminister Ank Bijleveld donderdag op een, voor dit soort zaken, ongebruikelijke persconferentie. Een van de vier daders heeft in een eerder stadium tevens informatie over het MH17-onderzoek proberen te verkrijgen.

Dit weten we over de verijdelde hackaanval op de OPCW in Den Haag
De Russische militaire inlichtingendienst GROe heeft in april geprobeerd om de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag te hacken. Dit is wat er bekend is over die hackpoging, de daders en de nasleep. 

Is dat nou moeilijk, zo'n close-access-hack-operatie van de Russen?
Niet eerder kreeg het publiek zo’n gedetailleerde inkijk in een cyberoperatie. Wat was de Russische militaire inlichtingendienst GROe precies van plan en waarom was het nodig om dit vanuit Den Haag te doen? En hoe sterk is het bewijs tegen de Russen?

‘Absurd’ en ‘kwaadaardig’: internationale reacties op Russische cyberaanvallen
De reacties op de poging van de Russische militaire inlichtingendienst GROe om de waakhond tegen chemische wapens OPCW te hacken, variëren van ‘absurd’ tot ‘kwaadaardig’. Ook de Britse regering beschuldigde de Russen achter diverse cyberaanvallen te zitten. Lees hier alle reacties op een rijtje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden