'Amerika en Bondsrepubliek kunnen internationale ontwikkelingen bepalen' Clinton is bewonderaar van Duitsland

President Clinton treedt vandaag met een zekere schroom in de voetsporen van zijn politieke idool, John F. Kennedy. Bij de Brandenburger Poort, waar de jonge president 31 jaar geleden op het hoogtepunt van de Koude Oorlog diepe indruk maakte op miljoenen Duitsers, zal Clinton, toen een 16-jarige idealistische jongen, zich...

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

WASHINGTON

Waar Kennedy met het beroemde 'Ich bin ein Berliner' de scherpte van het Oost-West-conflict markeerde en bovendien de Amerikaanse troepenmacht in Berlijn versterkte, doet Clinton precies het tegenovergestelde. Niet de verdeling, maar de politieke en economische integratie van West- en Oost-Europa staan centraal. Met zijn bezoek komt ook een einde aan de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Berlijn.

Zijn bezoek aan Bonn en Berlijn, waar ook het halfjaarlijkse beraad met de Europese Unie wordt gehouden, vindt plaats op een moment dat de verhoudingen tussen de Verenigde Staten en 'Duitsland-in-Europa' op een routineuze wijze uitstekend zijn. De fricties over geld, handel, Bosnië en de Golfoorlog hebben daar geen verandering in gebracht. Het grootste probleem - de onzekerheid over Clintons buitenlands beleid - zal nauwelijks een rol spelen.

Europese diplomaten in Washington ervaren dagelijks dat de Amerikaanse regering in de relaties met Europa zeer sterk op Duitsland is gericht. 'Dat ging zelfs zover dat bij het beraad over Bosnië de Duitsers wel werden geraadpleegd, en sommige landen die troepen hebben geleverd aan de VN-vredesmacht, werden vergeten', aldus een hoge diplomaat.

De voorgangers van Clinton onderhielden een speciale relatie met Groot-Brittannië. Bij Clinton kan er op dit moment eerder gesproken worden van een speciale relatie met Duitsland. Clinton en zijn minister van Arbeid Reich zijn grote bewonderaars van het Duitse economische model.

De president en de voormalige hoogleraar zijn enthousiaste aanhangers van de Duitse gezondheidszorg, het arbeidsmarktbeleid en het (vak)onderwijs. In het jongste nummer van National Review, een conservatief weekblad, wordt Clinton en Reich verweten tal van Duitse ideeën te hebben overgenomen, terwijl die in Duitsland scherp worden gekritiseerd.

Clinton grijpt zijn bezoek aan om Duitsland ervan te overtuigen dat het land een aanzienlijk grotere internationale rol dient te spelen. De VS willen dat Duitsland lid wordt van de Veiligheidsraad en de daaruit voortvloeiende rechten en plichten op zich neemt. De VS voelen de noodzaak van versterking van de Veiligheidsraad met een gelijk gezinde, economische grootmacht, in het hart van Europa. Een grote mogendheid die met de VS ideeën over democratie en een vrije-markteconomie deelt.

Net als zijn voorganger Bush lijkt Clinton van mening dat hij zich moet beperken tot het pleiten voor een grote rol van Duitsland in de internationale politieke besluitvorming. Uiteraard beslissen de VS niet alleen over de Duitse toetreding tot de Veiligheidsraad en moet het Duitse parlement uitmaken tot hoever de internationale verplichtingen zullen gaan.

'Het is hoog tijd de relatie tussen de VS en de Berlijnse Republiek grondig te vernieuwen', stelt Daniel Hamilton, Europa- en Duitslandspecialist van The Carnegie Endowement for International Peace. Hamilton is auteur van het dit jaar verschenen 'Beyond Bonn, America & the Berlin Republic'.

'Het is waar dat de AmerikaansDuitse verhoudingen door de intensieve contacten op allerlei niveaus uitstekend zijn. Er zijn altijd wel wat problemen, maar dat zijn de kibbelarijtjes in een heel lang huwelijk. Een huwelijk dat na afloop van de Koude Oorlog aan vernieuwing toe is', vindt Hamilton.

Op het Witte Huis en het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt daarover wel nagedacht, maar concrete initiatieven zijn tot nu toe uitgebleven. Personeelsproblemen - de Europa-adviseur van Clinton wordt ambassadrice en de onderminister voor Europese Zaken wordt vervangen - hebben daarbij een rol gespeeld. Ook Clintons onzekerheid op buitenlands terrein speelt ook een rol.

In Washington DC tasten historici, politicologen en commentatoren als Hamilton in het duister. Het Carnegie-instituut organiseerde een reeks bijeenkomsten, waar economen, bankiers, politici en wetenschappers hardop nadachten over het verenigde Duitsland. Hamilton vatte dat debat en vooral de aanbevelingen samen.

In de eerste plaats moeten de VS ervan doordrongen raken dat Duitsland als politieke en economische grootmacht een sleutelrol heeft te vervullen in een nieuwe wereldorde. 'Amerika en Duitsland kunnen samen ontwikkelingen maken of breken', aldus Hamilton. Amerika zou met Duitsland - Hamilton gebruikt consequent het begrip Duitsland-in-Europa - een strategisch partnerschap moeten sluiten voor de verspreiding van democratie, voor wapenbeheersing en economische hervormingen.

Die samenwerking heeft als doel de vreedzame en geleidelijk eenwording van West- en Oost-Europa. Alleen de VS en Duitsland zijn volgens Hamilton in staat het hoofd te bieden aan de problemen die Europese eenwording oproepen met Rusland en de Oekraïne. Het Duits-Amerikaanse partnerschap moet uiteindelijk leiden tot een Noordamerikaanse-Europese vrije markt, waarin goederen, kapitaal en mensen vrijelijk kunnen circuleren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden