Amerika deelt ook na 30 juni de lakens uit in Irak

VN-gezant Brahimi heeft vertrouwen in de overgangsregering in Irak. Maar critici vrezen dat zij zwak, verdeeld en machteloos zal zijn....

Brahimi voerde de afgelopen anderhalve week gesprekken met Iraakse politici, bestuurders en geestelijken en zal zijn bevindingen de komende week bespreken met VN-secretaris-generaal Kofi Annan. De shi'itische grootayatollah Al Sistani en de Raad van Moslimgeestelijken weigerden overigens met de VN-gezant te spreken. Zij eisten dat hij het militaire offensief van de VS in Falluja zou veroordelen, maar Brahimi gaf daaraan geen gehoor.

Op een persconferentie deze week in Bagdad zei Brahimi: 'De VN denken dat op korte termijn een overgangsregering kan worden gevormd, in concreto in de maand mei.' Die regering moet volgens hem worden geleid door een president en twee vice-presidenten, die de shi'itische, soennitische en Koerdische gemeenschap vertegenwoordigen. 'En zij moeten worden ondersteund door integere en competente Irakezen.'

In hoeverre de overgangsregering echter daadwerkelijk de kans krijgt Irak te besturen, valt volgens waarnemers nog te bezien. Dat het Iraakse leger en de Iraakse veiligheidsdiensten ook na 30 juni onder bevel van de Amerikaanse bevelhebber Ricardo Sanchez staan, is volgens de oud-ambassadeur van de VS in Saudi-Arabië, Richard Murphy, een veeg teken. 'We hebben een van de primaire taken van een soevereine regering al afgepakt.'

Sceptisch is ook James Dobbins, werkzaam voor het wetenschappelijke Rand Instituut en voormalig speciaal gezant van de VS in Afghanistan, Kosovo, Bosnië, Haïti en Somalië. 'De nieuwe Iraakse regering zal zwak, onervaren en verdeeld zijn. De regering zal moeten vertrouwen op een bureaucratisch stelsel dat beperkte bevoegdheden heeft. Vanuit dat oogpunt is 30 juni uitsluitend een dag van symbolische betekenis.'

Murphy en Dobbins wijzen ook op de keur aan wetten en amendementen die de voorbije maanden door de Amerikaanse bewindvoerder in Irak, Paul Bremer, zijn doorgevoerd om de invloed van de VS op de Iraakse samenleving voor jaren te verankeren. Op de terreinen van veiligheid, economie en infrastructuur heeft Bremer enkele gouverneurs aangesteld die meer bevoegdheden hebben dan de toekomstige Iraakse ministers. In de gezondheidszorg krijgt de Iraakse regering wèl carte blanche.

Eind vorige maand voerde Bremer een wet in die het buitenlandse investeerders (nog) gemakkelijker moet maken projecten in Irak te beginnen - een wet die de overgangsregering niet kan terugdraaien. De Financial Times meldde dat de gouverneur voor Communicatie van Bremer opdracht heeft gekregen erop toe te zien dat de Iraakse minister Haidar Al-Abadi de contracten met buitenlandse consortia voor het opzetten van drie mobiele telefoonnetwerken naleeft. Al-Abadi zinspeelde meermalen op het annuleren van die contracten.

Het bedrag van 18,4 miljard dollar dat de VS hebben toegezegd voor de wederopbouw van Irak zal ook niet in de kas van de Iraakse regering komen, doch worden beheerd door de ambassade die de VS momenteel bouwen in Bagdad. Op de ambassade komen drieduizend mensen te werken. 'Die zullen zich bezighouden met zaken die eigenlijk aan een regering toebehoren', sprak Edward Walker, oud-ambassadeur van de VS in Egypte en Israël.

VN-gezant Brahimi toonde zich minder cynisch. Hij stelde voor in juli een conferentie te houden met als inzet 'nationale verzoening in Irak', waarna een Iraakse adviesraad geformeerd zou moeten worden die als klankbord kan dienen voor de overgangsregering. Het samenspel tussen regering en adviesraad zou een klimaat moeten scheppen dat verkiezingen in januari mogelijk maakt.

Brahimi: 'Het installeren van de overgangsregering is van belang om op de weg te blijven die ons naar het uiteindelijke doel leidt, de verkiezingen in januari. Ik benadruk dat die verkiezingen de belangrijkste mijlpaal zijn voor Irak. Alle partijen moeten beseffen dat dit doel alleen haalbaar is als het geweld de komende maanden sterk vermindert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden