Amerika bemoeit zich met nieuwe Servische regering

Officieel is hij alleen maar op bezoek omdat hij Belgrado zo'n leuke stad vindt, maar de Serviërs weten wel beter: Philip Reeker, de hoge ambtenaar die dinsdag door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken naar de Servische hoofdstad werd gestuurd, moet proberen te voorkomen dat twaalf jaar na de val van Slobodan Milosevic de Socialistische Partij van Servië opnieuw aan de macht komt.

WARSCHAU - Die kans is groter dan ooit. Nadat partijleider Ivica Dacic vorige week de opdracht kreeg een regering te vormen, ligt de weg vrij voor een coalitie van vroegere aanhangers van de beruchte oud-president. Behalve Dacic' Socialistische Partij heeft ook de Progressieve Partij van president Tomislav Nikolic haar wortels in het kamp van Milosevic. Daardoor zou Servië, amper enkele maanden na de verkiezing van een nationalist tot president, een heruitgave krijgen van de regering die tijdens de oorlog in Kosovo in Servië aan de macht was.


Voor veel buurlanden zou dat te veel van het goede zijn. Vorige maand lieten de meeste voormalige deelrepublieken van Joegoslavië al verstek gaan bij de inhuldiging van Nikolic als president. Ze pikten het niet dat hij vlak voor zijn aantreden ontkende dat in Srebrenica een massamoord had plaatsgevonden. Ook noemde hij het Kroatische Vukovar een Servische stad.


Het aantreden van Dacic als premier zou minstens evenveel opzien baren. De 46-jarige socialistische partijleider werd beschouwd als de rechterhand van de in 2006 overleden Milosevic.


Maar volgens de betrokkene hoeven de buren zich geen zorgen te maken. De voorbije dagen maakte hij meer dan eens duidelijk dat hij van plan is de internationale afspraken na te leven. Bovendien zat Dacic voor de in mei gehouden parlementsverkiezingen in een regering met de westersgezinde Democratische Partij van oud-president Boris Tadic. Van anti-westerse nationalisten ontpopten de socialisten zich tot enthousiaste voorstanders van de Servische toetreding tot de Europese Unie.


Maar ondanks de gedaanteverwisseling die zijn partij de laatste jaren heeft ondergaan, blijft Dacic zich profileren als een havik. Eind vorig jaar trok hij als vicepremier openlijk partij voor de Serviërs die in het noorden van Kosovo barricades optrokken tegen de regering in Pristina.


Dat doet weinig goeds vermoeden voor zijn reactie op de Kosovaarse pogingen om volledig onafhankelijk te worden. Eerder deze week beslisten de 25 toezichthoudende landen dat Kosovo daar klaar voor is.


Zijn radicale taalgebruik legde Dacic geen windeieren. Tijdens de parlementsverkiezingen van vorige maand verdubbelden de socialisten hun aanhang tot 16 procent. Daarmee kwam de oude partij van Milosevic weliswaar slechts op een derde plaats, maar door de politieke tegenstellingen tussen de centrum-linkse 'democraten' en de nationalistische 'progressieven' bleek het wel voldoende om een sleutelrol te spelen bij de regeringsonderhandelingen. Na het bekendmaken van de uitslag eiste Dacic de post van premier op.


Servië leek daarmee af te stevenen op een heruitgave van de westersgezinde coalitie die sinds 2008 in Belgrado aan de macht was. Maar de onverwachte nederlaag van de democraat Tadic bij de presidentsverkiezingen gooide roet in het eten. Nadat de 'progressieven' hem het premierschap hadden aangeboden, wisselde Dacic van kamp.


Hij leek zonder problemen zijn slag te zullen binnenhalen, tot de Amerikanen besloten een stok in de wielen te steken. Om de socialisten uit de regering te houden, voert Philip Reeker, de rechterhand van onderminister Philip Gordon van het ministerie van Buitenlandse Zaken, sinds dinsdag gesprekken met vertegenwoordigers van de belangrijkste partijen. Later deze week wordt ook Gordon zelf in Belgrado verwacht.


Volgens ingewijden zijn de Amerikanen uit op een grote coalitie tussen de progressieven en democraten. Vooral de aanwezigheid van oud-president Tadic zou de regering een westersgezind imago geven. Maar gemakkelijk belooft hun opdracht niet niet te worden. Sinds de NAVO op het eind van de jaren negentig Servië bombardeerde, kunnen de Verenigde Staten weinig goed doen in Belgrado. Dat bleek woensdag al toen de twee potentiële coalitiepartners van de socialisten lieten weten een coalitie met de democraten niet te zien zitten.


Dat de Amerikanen het spel desondanks hard spelen, ligt aan hun grote betrokkenheid bij de gebeurtenissen in voormalig Joegoslavië. Vooral de onafhankelijkheid van Kosovo ligt hun nauw aan het hart. Het leverde Bill Clinton, die in de tweede helft van de jaren negentig een hoofdrol speelde in de militaire interventies tegen Milosevic, zelfs de titel van Kosovaarse held op.


Het kan verklaren waarom een regering van oud-aanhangers van Milosevic meer weerstand oproept in Washington dan elders. Het daadkrachtige optreden van Hillary Clinton staat hoe dan ook in contrast met de reactie van Brussel. Reeds afgelopen vrijdag legde de Europese Commissie zich bij monde van een directeur-generaal neer bij de vorming van een nationalistische regering.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden