Column

Ambtenaren stellen dat de overheid moet willen leren

Sinds 1971 adviseert de Studiegroep Begrotingsruimte een toekomstig kabinet over de openbare financiën. Dat is steevast een verhaal over voorzichtigheid met de schatkist en het verlagen van financieringstekort en staatsschuld. Hoe nuttig en invloedrijk dit ambtelijke advies ook is, het is altijd chagrijnbevorderend.

Minister Kamp van Economische ZakenBeeld anp

Nu is er een tegenhanger. Voor het eerst verscheen afgelopen maand het advies van de Studiegroep Duurzame Groei. Volgens minister Kamp van Economische Zaken was de opdracht om 'onafhankelijk' en 'naast en analoog aan' die andere studiegroep 'advies uit te brengen over versterking van het verdienvermogen ten behoeve van werkgelegenheid en duurzame welvaartsgroei'. Vrolijkheid dus.

Experiment geslaagd? Ja. Gaat Nederland nu harder groeien? Dat niet.

Onder leiding van Maarten Camps, de hoogste ambtenaar op Economische Zaken, hebben ambtenaren van verschillende ministeries, het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank een kernachtig overzicht gemaakt van de thema's die ertoe doen de komende kabinetsperiode. Kiezen voor duurzame groei, zoals het rapport heet, is inderdaad een nuttige tegenhanger geworden van het schatkistgeweld van die andere studiegroep. Hier kunnen politieke partijen, bezig met de voorbereiding op de verkiezingen, hun voordeel mee doen.

Het sterkst aan het rapport is de onderwerpkeuze. Meer investeren in de ontwikkeling van jonge kinderen. Joepie. Meer investeren in een leven lang leren. Fijn. Het onderscheid tussen (vaste) werknemers en andere werkenden verkleinen. Goed. De huizenmarkt verder ontdoen van hypotheekrenteaftrek en huurtoeslag. Yes. Pensioen en de eigen woning in samenhang gaan behandelen. Lekker. Investeren in de verduurzaming van de woningvoorraad en in de opwekking van duurzame energie. Mooi. De belastingen hervormen. Het zijn stuk voor stuk echte knikker-onderwerpen.

Ook sterk: het hoofdstuk over de rol van de overheid. De ambtenaren stellen dat de overheid moet willen leren. 'Nieuwe dingen durven proberen is een eerste voorwaarde voor een overheid die wil leren. Zo mogelijk gebeurt dat eerst in het klein.' Later volgt 'de exacte vormgeving van beleid bij grootschalige uitrol. Het doel staat centraal.'

Waarom dat zo belangrijk is? Omdat Nederland in zoveel opzichten al voorbeeldig is. We hebben, internationaal vergeleken, goed onderwijs, een goede gezondheidszorg, prima arbeidsparticipatie, een hoge arbeidsproductiviteit, een hoog inkomen en een gelukkige bevolking. Om Nederland nog welvarender te maken, moeten we écht nieuwe dingen gaan proberen.

Een voorbeeld. Een leven lang leren. Camps c.s. vindt dat Nederland moet proberen laaggeschoolden te verleiden tot bijleren, bijvoorbeeld met scholingsvouchers. De grote vraag is: wat werkt (echt)? We weten het niet. Want er zijn wel wetenschappelijke evaluaties van beleid, ook uit andere landen, maar die gaan allemaal over beleid dat eigenlijk niet zo interessant is: klein bier. Wat je zou willen weten is: wat gebeurt er als je laagopgeleiden groot geld beschikbaar stelt. Zeg: 25 duizend euro per kop. Wijs maar eens aan 50 duizend laagopgeleiden budgetten toe in deze orde van grootte en kijk wat er gebeurt.

Zo doortastend zijn de ambtenaren dan weer niet. Hun experimenteerdrang is voorzichtiger en kleinschaliger. Met een voucher van 2.500 euro verander je het speelveld niet.

Kortom: goede thema's en een mooie oproep tot experimenteren voor een nog welvarender Nederland. Zwaktes zijn er ook. Het zorgdeel gaat de gemene vragen uit de weg. Voorgestelde maatregelen, ook de experimenten dus, zijn klein gehouden en veelal budgetneutraal. Het stuk mist een macro-economische groei-analyse. Kortom: er is volop ruimte voor verbetering bij een volgende gelegenheid.

Maar die moet er dus wel komen, naast het rapport over de begroting. Het Groeirapport herstelt het evenwicht. Laten we hier een traditie van maken.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? Mail naar: frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden