Ambtenaar

Ach, ambtenaar. Je zult het maar zijn. Mikpunt van spotternij, dedain en grappen die echt niet meer kunnen. Vraag een willekeurig EenVandaag-opiniepaneltje waar het op wil bezuinigen en het wijst als één man naar jou - niet naar ontwikkelingshulp, het leger, de provincies, die zaken komen pas verderop. Nee, massaal klikt de geborneerde ruggengraat der natie jou aan, onder het slaken van uitroepen als 'Ga maar op eigen kosten uit het raam kijken'.

Vraag een willekeurige partij waar het de luchtfietserij uit de verkiezingsfolder van denkt te financieren en men wijst stralend naar jou. Miljarden vallen er bij jou te halen. En ze lanceren initiatieven als ambtenaarhuis.nl, een soort Polenmeldpunt avant la lettre waarop de mensen in het land mogen zeggen welke landsdienaren afgevoerd mogen worden. Alsof je gratis geld bent, een entiteit die pas in beweging komt wanneer de minister dient te worden gepiepeld, en die voorts de dagen vult met epibreren. (Vervolgens staat er in die verkiezingsfolders wel dat ze meer blauw op straat willen, en meer handen aan het bed, en meer menselijke maat, en meer controle op Bulgaarse huurtoeslagtrekkers, maar de mensen die dat gaan doen heten geen ambtenaar.)

Zo gek werd het Centraal Planbureau ervan, dat het in de doorrekeningen van verkiezingsprogramma's honend een rode streep trekt door idiote bezuinigingen op ambtenaren die een 'realistisch geacht' plafond, te boven gaan. Bij de vorige verkiezingen kregen sommige partijen dan ook slaande ruzie met het CPB, dat desalniettemin opschreef: 'Ervaringen uit het verleden leren dat bezuinigingen op openbaar bestuur zelden volledig worden gerealiseerd, ook niet als deze zijn opgenomen in het coalitieakkoord.'

Het CPB put uit een rijk verleden. Jarenlang resulteerden stoere voornemens tot snijden in het overheidsapparaat vooral in meer ambtenaren. Sinds de crisis daalt het aantal weliswaar, maar goedkoper wordt het er niet op: de kosten per ambtenaar stijgen juist, rekende Het Financieele Dagblad onlangs voor - wegens stijgende pensioen- en zorgpremies.

Ter gelegenheid van Verantwoordingsdag - de dag waarvan alle politici beamen dat het de allerbelangrijkste dag in Den Haag is, waarop ze vervolgens iets leuks voor zichzelf gaan doen - schreef de Rekenkamer het weer op: het is volslagen onduidelijk waar dit kabinet de ingeplande bezuinigingen op de Rijksdienst vandaan denkt te halen. Van het programma Compacte Rijksdienst 'staat het ambitieniveau onder druk', schrijft de Rekenkamer. En: 'Wensdenken.'

Gisteren vertelde Stef Blok, de man die ervoor moet zorgen dat de mensen van het EenVandaag-opiniepanel bediend worden, dat 'gewoon' wel gaat lukken. In zijn nieuwste plannen verdwijnen er tot 2018 15 duizend ambtenarenplekken. Dat levert miljarden op, lang leve de efficiëntie! De bezuinigingen, zei Blok, zullen zich 'gewoon voordoen'. 'Gewoon' bezuinigen, dankzij 'efficiënter werken': het zalige excuus van de politicus die geen lastige keuzes wil maken.

Roel Bekker, oud-topambtenaar die de vorige grote afslanking van de rijksdienst leidde, waarschuwde bij zijn afscheid in 2010 evenwel: 'Er kan wel wat af, maar het houdt al snel op. Wil je echt met minder mensen werken, dan ligt de oplossing niet in het grof snijden in personeel, maar in de verandering van het systeem. Wil je dat de Belastingdienst efficiënter opereert? Dan moet je het belastingstelsel wijzigen.'

Een troost voor Blok: als zijn bezuiniging 'gewoon' mislukt, zal er, net als bij de voorgaande mislukte plannen, geen haan naar kraaien.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden